Micha\u0142 Haake<\/p>\n
Filmy Sylwestra Ambroziaka jako \u015bwiadectwo jego artystycznej postawy.<\/strong><\/p>\n Sylwester Ambroziak znany jest jako rze\u017abiarz przedziwnych postaci. Przez d\u0142ugi czas poprzestawa\u0142 b\u0105d\u017a to na pojedynczej figurze b\u0105d\u017a na przedstawieniach dw\u00f3ch postaci. Z czasem liczba postaci tworz\u0105cych jedn\u0105 prac\u0119 zwi\u0119ksza\u0142a si\u0119. W pracy „Ogr\u00f3d niewini\u0105tek”, ustawionej w Katowicach- Szopienicach przed Browarem Mokrskich, jest ich dwadzie\u015bcia dwie. Jeszcze wi\u0119cej artysta zgromadzi\u0142 w realizowanych w ostatnich latach projektach w przestrzeni otwartej – na Placu Artyst\u00f3w w Kielcach (wrzesie\u0144 2015) i na wystawie „Odleg\u0142y \u015bwiat” w Galerii Centrum Nauki i Sztuki Stara Kopalnia w Wa\u0142brzychu (lipiec 2016). Postaci – swoj\u0105 poz\u0105, gestykulacj\u0105, sposobem i zwracania si\u0119 do widza, a w przypadku rze\u017abiarskich grup tak\u017ce poprzez wzajemn\u0105 relacj\u0105 mi\u0119dzy sob\u0105 – m\u00f3wi\u0105 o jakich stanach emocjonalnych, prze\u017cyciach i zmaganiach, o jakie\u015b silnie na nie oddzia\u0142uj\u0105cej sytuacji.<\/p>\n Od roku 2010 artysta zacz\u0105\u0142 tworzy\u0107 r\u00f3wnie\u017c filmy. Opr\u00f3cz obrazu „Pok\u00f3j” powsta\u0142y „Baranek” (2011), „\u0141\u0105ka” (2012) i „Mesjasz” (2013), o d\u0142ugo\u015bci, odpowiednio: 7’42, 13’09\u037e 6’05\u037e 17’27. Z dotychczasow\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 artysty \u0142\u0105cz\u0105 je figury uformowane technik\u0105 animacji komputerowej przez Grzegorza St\u0119pniaka, odpowiedzialnego tak\u017ce za ud\u017awi\u0119kowienie, na podobie\u0144stwo postaci rze\u017abionych przez artyst\u0119. W filmach odnajdziemy postaci ju\u017c wcze\u015bniej powo\u0142ane przez artyst\u0119. W „Pokoju” i „\u0141\u0105ce” nawi\u0105za\u0142 do „Niewini\u0105tek”, w „Baranku” raz jeszcze ukaza\u0142 Dobrego Pasterza, kt\u00f3remu ju\u017c w 1990 roku po\u015bwi\u0119ci\u0142 rze\u017ab\u0119, za\u015b „Mesjasz” „powsta\u0142 na bazie materia\u0142\u00f3w archiwalnych z akcji – performance pt. „Ja te\u017c …. Barabasza”, kt\u00f3ra mia\u0142a miejsce w 1984 roku na warszawskiej Akademii Sztuk Pi\u0119knych. Zwi\u0105zki film\u00f3w artysty z jego wcze\u015bniejszym dorobkiem dotycz\u0105 zatem zar\u00f3wno zagadnie\u0144 formalnych, jak i ikonograficznych oraz ideowych. Nie zmienia to jednak faktu, \u017ce wraz z si\u0119gni\u0119ciem po medium filmowe artysta wkroczy\u0142 na zupe\u0142nie inaczej uwarunkowane pole artystycznego wyrazu.<\/p>\n Prace rze\u017abiarskie, niezale\u017cnie od liczby wykorzystanych figur, a tak\u017ce od cz\u0119stego ostatnio wprawiania ich w ruch i uzupe\u0142niania ekspozycji o d\u017awi\u0119k, prezentuj\u0105 okre\u015blony stan, wynikaj\u0105cy z niezmiennego ukszta\u0142towania sylwetek oraz z powo\u0142ania pewnej, wprawdzie daj\u0105cej si\u0119 percypowa\u0107 z r\u00f3\u017cnych punkt\u00f3w ogl\u0105du, to jednak stabilnej relacji z otoczeniem. W pracach filmowych natomiast opowiadanie za pomoc\u0105 figur nie polega na prezentacji stanu, lecz opiera si\u0119 na powo\u0142aniu sekwencji filmowych zdarze\u0144, ukazuj\u0105cych koleje \u017cyciowe bohater\u00f3w, czyli fabu\u0142y[1]<\/a>. We wszystkich dot\u0105d zrealizowanych filmach Ambroziaka konstrukcja fabu\u0142y ukazuje wyra\u017an\u0105 zale\u017cno\u015b\u0107 od strategii jej kszta\u0142towania w utworach literackich i w filmach fabularnych. R\u00f3\u017cnica polega na tym, \u017ce w tych ostatnich opowiada si\u0119 za pomoc\u0105 j\u0119zyka u\u017cywanego przez bohater\u00f3w, natomiast w filmach Ambroziaka brak jest warstwy dyskursywnej. Przedmiotem analizy w ich wypadku pozostaje warstwa niej\u0119zykowa, a wi\u0119c spos\u00f3b organizacji wszystkich wykorzystanych w filmie element\u00f3w.<\/p>\n Opowiadania snute przez Ambroziaka rozpoczynaj\u0105 si\u0119 od prezentacji bohatera. W filmach „Baranek”, „\u0141\u0105ka” i „Mesjasz” jest to bohater indywidualny, w filmie „Pok\u00f3j” – zbiorowy, czyli zesp\u00f3\u0142 postaci przedstawionych jako grupa pod pewnymi wzgl\u0119dami jednolita. Jednak w obu przypadkach aran\u017cacja spotkania z bohaterem jest analogiczna. Poznajemy go w kadrze koncentruj\u0105cym nasze oko nasze oko na jego sylwetce b\u0105d\u017a twarzy. W filmie „Pok\u00f3j”, zanim ujrzymy wszystkie postaci w jednym kadrze, widzimy seri\u0119 zbli\u017ce\u0144 kilku g\u0142\u00f3w. Spotkanie z bohaterem dokonuje si\u0119 zatem twarz\u0105 w twarz, co s\u0142u\u017cy nasyceniu znaczeniem aktu odbiorczego. Bohater film\u00f3w „Baranek” oraz „Mesjasz” – w pierwszym jest to pasterz nios\u0105cy tytu\u0142owe zwierz\u0119, w drugim male\u0144ka posta\u0107 trzymana w ludzkiej d\u0142oni – zwraca si\u0119 bezpo\u015brednio ku widzowi. Spogl\u0105daj\u0105c na niego obiera go na g\u0142\u00f3wnego \u015bwiatka swojego losu i odbiorc\u0119 zawartego w nim przes\u0142ania. Nie mniejszy \u0142adunek znaczeniowy zyskuj\u0105 te wst\u0119pne spotkania twarz\u0105 w twarz w filmach „Pok\u00f3j” i „\u0141\u0105ka”, w kt\u00f3rych bohaterami s\u0105 istoty pozbawionymi oczu i mo\u017cliwo\u015bci patrzenia. Ukazane w zamkni\u0119tej przestrzeni, prezentuj\u0105 si\u0119 jako znajduj\u0105ce si\u0119 \u0142onie w pocz\u0105tkowym stadium swego kszta\u0142towania si\u0119. Postaci w filmie „Pok\u00f3j” wygl\u0105daj\u0105 identycznie, co mo\u017ce sugerowa\u0107, \u017ce – zgodnie z definicj\u0105 bohatera zbiorowego[2]<\/a> – nie s\u0105 traktowane jako odr\u0119bne indywidualno\u015bci, lecz jako reprezentanci grupy. Jednak sekwencja kadr\u00f3w pokazuje ich najpierw osobno, jako odr\u0119bnych od siebie – jako „tego” i jeszcze „innego”. Dopiero kolejny kadr ukazuje ich jako zbiorowo\u015b\u0107 – jako „tych”. Bycie cz\u0142onkiem zbiorowo\u015bci jest tutaj nast\u0119pstwem odindywidualizowania.<\/p>\n Fabu\u0142a w filmach Ambroziaka przyjmuje charakter akcji, a wi\u0119c jest sekwencj\u0105 zdarze\u0144 z wyodr\u0119bnionymi fazami zawi\u0105zania, rozwini\u0119cia i rozwi\u0105zania[3]<\/a>. Pocz\u0105tek wi\u0105\u017ce si\u0119 z podj\u0119ciem przez bohatera drogi i dotarciem do miejsca, kt\u00f3re okre\u015bli jego los. W „Pokoju” postaci, dot\u0105d nieruchomo siedz\u0105ce pod jedn\u0105 ze \u015bcian, rozbudzone przez jak\u0105\u015b wewn\u0119trzn\u0105 si\u0142\u0119, wyruszaj\u0105 poruszaj\u0105c si\u0119 nieporadnie ku pozosta\u0142ym \u015bcianom. W „\u0141\u0105ce” artysta transponuje ten koncept ukazuj\u0105c dziecko unosz\u0105ce si\u0119 bezw\u0142adnie przez czerwon\u0105 przestrze\u0144. W „Baranku” pasterz dociera – widzimy jego tors i g\u0142ow\u0119 oraz baranka z \u017cabiej perspektywy – do prze\u017aroczystej \u015bciany wielkiego sze\u015bcianu. Dostrzega przez ni\u0105 dziesi\u0119\u0107 postaci le\u017c\u0105cych w rz\u0119dzie na pod\u0142odze i przykrytych bia\u0142ymi prze\u015bcierad\u0142ami oraz wielkiego krukowatego ptaka, kt\u00f3ry po chwili podfruwa do jednej z nich, siada na jej ramionach, odchyla prze\u015bcierad\u0142o i zabija uderzaj\u0105c pot\u0119\u017cnym dziobem. Ukazania ptaka z analogicznej co pasterza \u017cabiej perspektywy okre\u015bla go jako g\u0142\u00f3wny kontrapunkt wobec postaci z barankiem. W dalszej w\u0119dr\u00f3wce pasterz obserwuje zza podobnych \u015bcian sp\u0119tane, udr\u0119czone trzy postaci oraz pozostawione bez opieki dziecko. W „Mesjaszu” w kolejnych kadrach widzimy bohatera ju\u017c niejako w doros\u0142ym stadium, kt\u00f3ry w swoj\u0105 drog\u0119 zostaje zabrany przez artyst\u0119 do pracowni rze\u017abiarskiej.<\/p>\n Podj\u0119ta przez bohater\u00f3w droga – zgodnie z wymogiem tradycyjnego schematu fabularnego, aby zdarzenia by\u0142y prezentowane w porz\u0105dku czasowym i przyczynowo-skutkowym – ma swoje ma nast\u0119pstwa. W\u015br\u00f3d nich najwa\u017cniejszym jest punkt kulminacyjny – zdarzenie oznaczaj\u0105ce zasadniczy zwrot w sytuacji g\u0142\u00f3wnego bohatera, po kt\u00f3rym nast\u0119puje koniec opowiadania[4]<\/a>. W „Pokoju”, w nast\u0119pstwie rozpoznania przestrzeni, istoty podejmuj\u0105 pr\u00f3b\u0105 przebicia \u015bciany g\u0142owami. Zwrot w ich sytuacji wynika z niemo\u017cno\u015bci przedostania si\u0119 na zewn\u0105trz i tym samym zyskania przestrzeni dla pe\u0142nego wyzwolenia swego \u017cyciowego instynktu. Czeka je \u015bmier\u0107 w miejscu ich narodzin, znaczona krwi\u0105 wyp\u0142ywaj\u0105c\u0105 spod le\u017c\u0105cych cia\u0142. W „\u0141\u0105ce” punkt kulminacyjny wyznacza kropla spadaj\u0105c\u0105 na czo\u0142o dzieci\u0119cej postaci. Jest ona form\u0105 okre\u015blenia relacji postaci z tym, co znajduje si\u0119 poza czerwon\u0105 stref\u0105. Dalej nast\u0119puje scena zrzucania dziesi\u0105tek podobnych cia\u0142 do wielkiego do\u0142u wykopanego po\u015br\u00f3d kwiecistej \u0142\u0105ki. Przez moment wida\u0107 stoj\u0105ce nad do\u0142em dokonuj\u0105ce tego dwie postaci. Na jedn\u0105 z martwych postaci spadaj\u0105 kolejne krople. Uderzenie kropel tylko w jedno z cia\u0142 pozwala si\u0119 zinterpretowa\u0107 jako akt zbezczeszczenia zw\u0142ok. Przypomina to zarazem o wcze\u015bniejszej kropli jako zapowiadaj\u0105cej barbarzy\u0144stwo, kt\u00f3rego zamys\u0142 zrodzi\u0142 si\u0119 jeszcze przed narodzinami bohatera.<\/p>\n W „Baranku” prze\u0142omowe dla bohatera jest wej\u015bcie w przestrze\u0144 obserwowan\u0105 dot\u0105d z zewn\u0105trz. Oznacza ona rezygnacj\u0119 przez posta\u0107 z pozycji widza i zgod\u0119 na kszta\u0142towanie swojego dalszego losu wed\u0142ug nowych regu\u0142. Decyzja skutkuje przyj\u0119ciem uni\u017conej postawy kl\u0119cz\u0105cej i otrzymaniem ran. W „Mesjaszu” bohater zostaje poddany szeregowi zabieg\u00f3w zmieniaj\u0105cych jego wygl\u0105d – artysta oraz inne zebrane w pracowni osoby przylepiaj\u0105 mu na g\u0142owie w\u0142asne, zgolone w\u0142osy, potem artysta oblewa siebie i jego jasn\u0105 ciecz\u0105,. Na ko\u0144cu posta\u0107 zostaje powieszona, co stanowi punkt kulminacyjny opowiadania, z\u0142o\u017conego w dalszej cz\u0119\u015bci z obraz\u00f3w zadawanego innym cierpienia oraz wojennego pobojowiska.<\/p>\n „Pok\u00f3j i „\u0141\u0105ka” w czytelny spos\u00f3b nawi\u0105zuj\u0105 do kwestii aborcji, ukazanej jako degradacja indywidualno\u015bci istoty, jako zaprzeczenie jej niepowtarzalnego charakteru. Wype\u0142nione cia\u0142ami dzieci pok\u00f3j i wielki d\u00f3\u0142 wskazuj\u0105 na powszechno\u015b\u0107 i masowo\u015b\u0107 tego procederu. Dwa pozosta\u0142e filmy odnosz\u0105 si\u0119 do Ewangelii. „Baranek” nawi\u0105zuje do przypowie\u015bci o Dobrym Pasterzu, do kt\u00f3rego przyr\u00f3wna\u0142 si\u0119 Chrystus, chc\u0105c u\u015bwiadomi\u0107 cel misji, kt\u00f3rym jest – w obliczu przenikaj\u0105cego \u015bwiat z\u0142a – „oddanie \u017cycie za swoje owce” (Jan, 10\u037e 11-18). O dobrowolnym przyj\u0119ciu cierpienia przez posta\u0107 \u015bwiadczy w\u0142asnor\u0119czne otwarcie rany na boku, co jest wizualizacj\u0105 s\u0142\u00f3w Chrystusa: „Dlatego mi\u0142uje Mnie Ojciec, bo Ja \u017cycie moje oddaj\u0119, aby je zn\u00f3w odzyska\u0107. Nikt Mi go nie zabiera, lecz Ja sam z siebie je oddaj\u0119” (Jan 10\u037e 17-18).<\/p>\n Do Chrystusa odnosi si\u0119 tak\u017ce film „Mesjasz”, z tym \u017ce jeszcze silniej skupia uwag\u0119 na tytu\u0142owej postaci ni\u017c wykonany przed laty performans. W\u00f3wczas czytelno\u015b\u0107 odniesienia do Zbawiciela mog\u0142o nieco – cho\u0107 nie musia\u0142o- os\u0142abia\u0107 u\u017cycie kobiecego manekina, jedynego wtedy dost\u0119pnego[5]<\/a>. W filmie Ambroziak zast\u0105pi\u0142 go figur\u0105 z w\u0142asnego oeuvre oraz dope\u0142ni\u0142 charakterystyki, poprzedzaj\u0105c ca\u0142o\u015b\u0107 wst\u0119pem ukazuj\u0105cym ma\u0142\u0105 figurk\u0119 dr\u0119czon\u0105 ostrymi ig\u0142ami. Zaznaczy\u0142 w ten spos\u00f3b, \u017ce cierpienie od pocz\u0105tku by\u0142o wpisane w \u017cyciow\u0105 drog\u0119 bohatera. Z postaci zostaj\u0105 zdj\u0119te p\u0142achty z napisem Barabasz. Aluzja do obna\u017cenia Chrystusa z szat u pocz\u0105tku jego ka\u017ani jest wi\u0119c te\u017c przypomnieniem, \u017ce poprzedzi\u0142 j\u0105 i si\u0119 do niej przyczyni\u0142 si\u0119 wyb\u00f3r mi\u0119dzy nim a Barabaszem. Tytu\u0142 akcji „Ja te\u017c … Barabasza” m\u00f3wi\u0142 wprost o posiadanej przez artyst\u0119 \u015bwiadomo\u015bci bycia dziedzicem tych, kt\u00f3rzy woleli uwolnienia Barabasza zamiast Chrystusa. \u015awiadomo\u015b\u0107 ta zyska\u0142a najg\u0142\u0119bszy wyraz w czynno\u015bci golenia sobie przez artyst\u0119 g\u0142owy i doklejania w\u0142os\u00f3w figurom. Akt ten jest bowiem zar\u00f3wno form\u0105 oddawania siebie Chrystusowi, jak i – poprzez nawi\u0105zanie do zwyczaju pi\u0119tnowania os\u00f3b uznawanych za zdrajc\u00f3w – przyznaniem si\u0119 do w\u0142asnej grzeszno\u015bci i winy za nieko\u0144cz\u0105ce si\u0119 krzy\u017cowanie Zbawiciela[6]<\/a>.<\/p>\n Wykonany w 1984 roku performans mia\u0142 niezwyk\u0142\u0105, a bodaj niedostrze\u017con\u0105 przez pisz\u0105cych o arty\u015bcie wymow\u0119. Lata 80-te z ca\u0142\u0105 moc\u0105 i bezwzgl\u0119dno\u015bci\u0105 potwierdzi\u0142y zbrodniczy charakter komunistycznego re\u017cimu. Dla utrzymania swej pozycji w\u0142adza pod koniec 1981 roku wprowadzi\u0142a stan wojenny. Do dzi\u015b nie jest znana dok\u0142adna liczba ofiar \u015bmiertelnych ani tych, kt\u00f3rzy utracili zdrowie na skutek prze\u015bladowa\u0144, bicia w trakcie \u015bledztw i demonstracji ulicznych. Kr\u00f3tko po akcji Ambroziaka, kt\u00f3ra mia\u0142a miejsce na pocz\u0105tku pa\u017adziernika, zosta\u0142 zamordowany przez S\u0142u\u017cb\u0119 Bezpiecze\u0144stwa ks. Jerzy Popie\u0142uszko (zw\u0142oki odnaleziono 30 pa\u017adziernika). By\u0142a to jedna z wielu dokonanych w rz\u0105dzonej przez komunist\u00f3w Polsce w latach 80-tych XX wieku zbrodni politycznych, kt\u00f3rej wszelako – w przeciwie\u0144stwie do wielu innych, nie da\u0142o si\u0119 zatuszowa\u0107[7]<\/a>.<\/p>\n Przeciwstawiania si\u0119 totalitarnej w\u0142adzy w PRL-u by\u0142o r\u00f3wnoznaczne z solidarno\u015bci\u0105 z Ko\u015bcio\u0142em katolickim[8]<\/a>. Ten za\u015b po stanie wojennym jeszcze wyra\u017aniej otworzy\u0142 si\u0119 tw\u00f3rc\u00f3w. We wrze\u015bniu 1983 roku Jan Pawe\u0142 II podkre\u015bla\u0142, \u017ce „Ko\u015bci\u00f3\u0142 potrzebuje sztuki (…) aby osi\u0105gn\u0105\u0107 g\u0142\u0119bsze poznanie conditio humana, wspania\u0142o\u015b\u0107 i n\u0119dz\u0119 cz\u0142owieka (…) aby lepiej wiedzie\u0107, co kryje si\u0119 w cz\u0142owieku, kt\u00f3remu ma g\u0142osi\u0107 Ewangeli\u0119”[9]<\/a>. Zdaniem Tadeusza Boruty, jednego z aktywnych wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u00f3w \u00f3wczesnej kultury niezale\u017cnej, apel ten sta\u0142 si\u0119 „mottem dla artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy w czasie stanu wojennego znale\u017ali miejsce dla swej aktywno\u015bci tw\u00f3rczej 'pod parasolem’ Ko\u015bcio\u0142a”. Przy czym arty\u015bci – jak relacjonuje Boruta – nie tyle ods\u0142aniali przed Ko\u015bcio\u0142em nowy wymiar cz\u0142owiecze\u0144stwa, co – znalaz\u0142szy si\u0119 dzi\u0119ki Ko\u015bcio\u0142owi „w sta\u0142ej, uporz\u0105dkowanej przestrzeni aksjologicznej” – „formowali si\u0119 wobec warto\u015bci, kt\u00f3re Ko\u015bci\u00f3\u0142 proponowa\u0142 i ich obr\u0119bie dojrzewali”[10]<\/a>. Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Boruty z tamtego i p\u00f3\u017aniejszego okresu jest najlepszym przyk\u0142adem pojmowania cz\u0142owiecze\u0144stwa w perspektywie chrze\u015bcija\u0144skiej[11]<\/a>.<\/p>\n Zainteresowany problematyk\u0105 religijn\u0105 Ambroziak nie mia\u0142 ju\u017c mo\u017cliwo\u015bci uczestniczenia w inicjatywach, kt\u00f3rym oparcie dawa\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 umo\u017cliwiaj\u0105c bojkot polityki kulturalnej PRL-u[12]<\/a>. Sw\u00f3j dyplom na Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Warszawie broni\u0142 – przedstawiaj\u0105c rze\u017ab\u0119 „Kuszenie \u015bw. Antoniego” – dopiero w 1989 roku. Zd\u0105\u017cy\u0142 jednak odpowiedzie\u0107 na sytuacj\u0119 komunistycznej opresji nie tylko uczestnicz\u0105c w antyre\u017cimowych demonstracjach, lecz tak\u017ce wykonuj\u0105c w 1984 roku wspomniany performans. Jego szczeg\u00f3lne znaczenie wychodzi na jaw wszelako dopiero w\u00f3wczas, gdy przypomni si\u0119, \u017ce og\u00f3lny obraz relacji mi\u0119dzy Ko\u015bcio\u0142em a artystami by\u0142 w owym czasie o wiele bardziej niejednoznaczny. „Ka\u017cdy kierowa\u0142 si\u0119 – zauwa\u017ca\u0142a Magorzata Kitowska-\u0141ysiak – w\u0142asnym ideowym czy te\u017c ideologicznym w\u0119chem, co po cz\u0119\u015bci dyktowa\u0142a niepewno\u015b\u0107 dotycz\u0105ca przysz\u0142o\u015bci i obawa przed tym, aby ostatecznie, w odpowiednim momencie, nie znale\u017a\u0107 si\u0119 na straconej pozycji”. Sytuacja ta o tyle nie dziwi, \u017ce „w lata 80-te (…) wchodzili ludzie z r\u00f3\u017cn\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 historyczn\u0105, o r\u00f3\u017cnym bala\u015bcie do\u015bwiadcze\u0144 (…) szukali swego miejsca, a przede wszystkim chcieli wystawia\u0107, wsp\u00f3\u0142tworzy\u0107 \u017cycie artystyczne (…)”[13]<\/a>. To za\u015b w ogromnej mierze toczy\u0142o si\u0119 wok\u00f3\u0142 inicjatyw maj\u0105cych oparcie w Ko\u015bciele. Silnie zaanga\u017cowany w ruch sztuki niezale\u017cnej Janusz Bogucki, wspominaj\u0105c wystaw\u0119 z 1983 roku przyznawa\u0142: „Ju\u017c robi\u0105c „Znak krzy\u017ca” wiedzia\u0142em, \u017ce mn\u00f3stwo ludzi biegnie z obrazami do ko\u015bcio\u0142a i na olaboga wieszaj\u0105 tam mi\u0119dzy o\u0142tarzami a konfesjona\u0142ami, aby tylko pokaza\u0107 swoj\u0105 obecno\u015b\u0107 w tym miejscu, bo to miejsce czyste, a nie w tamtym, bo tamto sta\u0142o si\u0119 nieczyste (…) dla jednych ludzi ten wstrz\u0105s powodowa\u0142 g\u0142\u0119bsza refleksj\u0119 wewn\u0119trzn\u0105 i poszukiwanie sensu swojego powrotu do Ko\u015bcio\u0142a, a dla innych by\u0142o tak: czerwoni s\u0105 paskudni, to p\u00f3jdziemy do czarnych, bo ci zachowali si\u0119 przyzwoicie”[14]<\/a>.<\/p>\n Performens Ambroziaka z 1984 roku pokazywa\u0142, na czym naprawd\u0119 polega istota solidarno\u015bci z Ko\u015bcio\u0142em. Jej podstaw\u0105 nie powinny by\u0107 otwierane mo\u017cliwo\u015bci dzia\u0142alno\u015bci wystawienniczej, lecz przyj\u0119cie jego doktryny moralnej i nauki o istocie cz\u0142owieka. Bez w\u0105tpienia \u00f3wczesna solidarno\u015b\u0107 z Ko\u015bcio\u0142em potwierdza\u0142a jego pozycj\u0119 w uk\u0142adzie polityczno-spo\u0142ecznym, w walce o rz\u0105d dusz, i by\u0142a akcesem do strony, po kt\u00f3rej stoi dziejowa i moralna racja. Znaczenie akcji Ambroziaka wynika z ukazania, \u017ce identyfikacja z Ko\u015bcio\u0142em w najg\u0142\u0119bszym wymiarze nie polega na eksponowaniu w\u0142asnej moralnej przewagi, lecz moralnej winy i skruchy.<\/p>\n T\u0119 osobn\u0105 pozycj\u0105, jak\u0105 zaj\u0105\u0142 w\u00f3wczas Ambroziak w obszarze sztuki religijnej, potwierdzi\u0142a jego p\u00f3\u017aniejsza tw\u00f3rczo\u015b\u0107. Od roku 1989 artysta wielokrotnie podejmowa\u0142 ikonografi\u0119 religijn\u0105. Czyni\u0142 to jednak w spos\u00f3b zar\u00f3wno g\u0142\u0119boki, gdy\u017c si\u0119gaj\u0105cy jej og\u00f3lnoludzkiego wymiaru, jak i prowokacyjny, cho\u0107 bynajmniej nie blu\u017anierczy, czego przyk\u0142adem jest wspomniane „Kuszenie \u015bw. Antoniego” czy „Ofiara Izaaka”[15]<\/a>. \u00d3w prowokacyjny wymiar wyklucza\u0142, by dzie\u0142a mog\u0142y by\u0107 uznane za reprezentuj\u0105ce zwyci\u0119sk\u0105 w konfrontacji z komunizmem instytucj\u0119 Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n Filmem „Mesjasz” artysta si\u0119ga pocz\u0105tk\u00f3w swej drogi tw\u00f3rczej – performans zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na Ambroziaka, kt\u00f3ry nied\u0142ugo potem otrzyma\u0142 zaproszenie przej\u015bcia z pracowni Stanis\u0142awa Kulona do pracowni Grzegorza Kowalskiego. Chocia\u017c mi\u0119dzy obiema realizacjami min\u0119\u0142o niemal 30 lat, zabieg ten nie jest rocznicowym podsumowaniem i domkni\u0119ciem klamry. Umieszczenie w filmie w\u0142asnych animowanych rze\u017ab jest gestem, za kt\u00f3rym stoi potrzeba pami\u0119tania o randze niezale\u017cnego my\u015blenia, niezb\u0119dnego nie tylko w czasie politycznego zniewolenia, lecz tak\u017ce w warunkach demokracji. Ambroziak nadal prezentuje bezkompromisow\u0105 postaw\u0119. C\u00f3\u017c lepiej mo\u017ce o niej \u015bwiadczy\u0107, jak wykluczone w lewicowym mainstreamie aprobatywne uj\u0119cie tematu aborcji czy Bo\u017cego mi\u0142osierdzia.<\/p>\n <\/p>\n <\/a>[1] Por. J. S\u0142awi\u0144ski, Fabu\u0142a, (w:) S\u0142ownik termin\u00f3w literackich, red. J. S\u0142awi\u0144ski, Wr-Wwa–Kr-Gd-\u0141d\u017a: Ossolineum 1988, 135-136<\/p>\n <\/a>[2] M. G\u0142owi\u0144ski, Bohater zbiorowy (w:), S\u0142ownik termin\u00f3w literackich, ibidem, s. 65.<\/p>\n <\/a>[3] J. S\u0142awi\u0144ski, Akcja (w:) S\u0142ownik termin\u00f3w literackich, ibidem, s. 18.<\/p>\n <\/a>[4] J. S\u0142awi\u0144ski, Punkt kulminacyjny (w:) S\u0142ownik termin\u00f3w literackich, ibidem, s. 417<\/p>\n <\/a>[5] Informacja otrzymana od artysty w rozmowie z dnia 22 lipca 2016 roku.<\/p>\n <\/a>[6] Przekonanie, \u017ce ludzki grzech jest form\u0105 krzy\u017cowania Zmartwychwsta\u0142ego Chrystusa zosta\u0142o wyra\u017cone m.in. w listach \u015bw. Paw\u0142a: „”Jest bowiem rzecz\u0105 niemo\u017cliw\u0105, \u017ceby tych – kt\u00f3rzy raz zostali o\u015bwieceni i zakosztowali daru niebia\u0144skiego, i stali si\u0119 uczestnikami Ducha \u015awi\u0119tego, i zakosztowali S\u0142owa Bo\u017cego, \u017ce jest dobre oraz cudownych mocy wieku przysz\u0142ego – gdy odpadli, powt\u00f3rnie odnowi\u0107 i przywie\u015b\u0107 do pokuty, poniewa\u017c oni sami ponownie krzy\u017cuj\u0105 Syna Bo\u017cego i wystawiaj\u0105 go na ur\u0105gowisko” (Hebr. 6,4-6)”.<\/p>\n <\/a>[7] Odtajniony dopiero w 2002 roku raport Jana Rokity z bada\u0144 sejmowej komisji \u015bledczej nad zbrodnicz\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 komunistycznej bezpieki, wskazywa\u0142 na konieczno\u015b\u0107 ponownego podj\u0119cia 78 \u015bledztw, kt\u00f3re w latach osiemdziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku prowadzono tak, \u017ceby ukry\u0107 wiedz\u0119 o rzeczywistych przyczynach zgon\u00f3w. Za: R. Ziemkiewicz, Michnikowszczyzna. Zapis choroby, Lublin, RedHorse 2006, s. 194<\/p>\n <\/a>[8] T. Boruta, Sztuka stanu wojennego, „Tygodnik Powszechny” 1996, nr 17, s. 12\u037e K. Czerni, Wyspa wolno\u015bci. Mecenat artystyczny krakowskiego klasztoru oo. dominikan\u00f3w w czasach PRL-u (w:) Pokolenie ’80. Polityczny protest? Artystyczna kontestacja? Niezale\u017cna tw\u00f3rczo\u015b\u0107 m\u0142odych w latach 1980-89, red. <\/a>[9] Jan Pawe\u0142 II, Do przedstawicieli \u015bwiata nauki i sztuki (Wiede\u0144, 12 wrze\u015bnia 1983) (w:) idem, Wiara i kultura. Dokumenty, przem\u00f3wienia, homilie, wyb. i opra\u0107. M. Radwan, S. Wyl\u0119\u017cek, T. Gorzkula, Rzym – Lublin 1988, s. 209.<\/p>\n <\/a>[10] T. Boruta, Sztuka niezale\u017cna lat 80. jako \u017ar\u00f3d\u0142o to\u017csamo\u015bci, (w:) Pokolenie ’80., op. cit., s. 18-20\u037e K. Czerni, op. cit., s. 73.<\/p>\n <\/a>[11] M. Haake, Sens egzystencji i sztuki w \u015bwietle obrazu „Pieta” Tadeusza Boruty, „Sacrum et Decorum”, 2011, R. IV, s. 80-94.<\/p>\n <\/a>[12] Por. m.in. A. Wojciechowski, Czas smutku, czas nadziei. Sztuka niezale\u017cna lat osiemdziesi\u0105tych, Warszawa 1992.<\/p>\n <\/a>[13] M. Kitowska-\u0141ysiak, Kapita\u0142 i balast (w:) Pokolenie ’80., op. cit., s. 24.<\/p>\n <\/a>[14] O pobudzaniu fakt\u00f3w artystycznych i przewidywaniu tego, co si\u0119 zdarzy. Wywiad z Januszem Boguckim (w:) W. Wierzchowska, S\u0105d nieocenzurowany, czyli 23 wywiady z krytykami sztuki, \u0141\u00f3d\u017a 1989 s. 9.<\/p>\n <\/a>[15] M. Haake, Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Sylwestra Ambroziaka. Studium z historii rze\u017aby w Polsce po roku 1980 (w:) Sylwester Ambroziak, red. W. Makowiecki, Pozna\u0144: Galeria Miejska Arsena\u0142 2001, s. 7-8, 22-24.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Micha\u0142 Haake Filmy Sylwestra Ambroziaka jako \u015bwiadectwo jego artystycznej postawy. Sylwester Ambroziak znany jest jako rze\u017abiarz przedziwnych postaci. Przez d\u0142ugi czas poprzestawa\u0142 b\u0105d\u017a to na pojedynczej figurze b\u0105d\u017a na przedstawieniach dw\u00f3ch postaci. Z czasem liczba postaci tworz\u0105cych jedn\u0105 prac\u0119 zwi\u0119ksza\u0142a si\u0119. W pracy „Ogr\u00f3d niewini\u0105tek”, ustawionej w Katowicach- Szopienicach przed Browarem Mokrskich, jest ich dwadzie\u015bcia … Czytaj dalej Micha\u0142 Haake \u201eFilmy Sylwestra Ambroziaka jako \u015bwiadectwo jego artystycznej postawy\u201d<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-785","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/785","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=785"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/785\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":801,"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/785\/revisions\/801"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=785"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nBoruta, kat. wys., Rzesz\u00f3w: Muzeum Okr\u0119gowe w Rzeszowie 2012, s. 70-72.<\/p>\n