Micha\u0142 Haake<\/p>\n\n\n\n
Homo ludens<\/em>, czyli o najwa\u017cniejszej przemianie tw\u00f3rczo\u015bci Sylwestra Ambroziaka<\/p>\n\n\n\n Na wystaw\u0119 Homo ludens<\/em> artysta powraca z charakterystycznymi figurami – rze\u017abi je od lat 80-tych XX w., czyni\u0105c niejako znakiem firmowym swojej tw\u00f3rczo\u015bci. \u201eAmbroziaki\u201d wracaj\u0105 wszelako, \u017ceby pokaza\u0107, jak bardzo si\u0119 zmieni\u0142y. Nie tylko dlatego, \u017ce coraz cz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105 w filmach animowanych.<\/p>\n\n\n\n Narodziny i kolejne etapy rze\u017abiarskiej tw\u00f3rczo\u015bci Ambroziaka mo\u017cna by\u0142o zasadnie widzie\u0107 w kontek\u015bcie awangardowych adaptacji sztuki tzw. prymitywnej: od Gauguina i Picassa po Georga Baselitza czy Marcusa Lupertza. W tej tradycji Ambroziak dostrzega\u0142 si\u0142\u0119 i prostot\u0119 formy, kt\u00f3ra pomaga\u0142a mu ponownie zmierzy\u0107 si\u0119 z biblijnymi narracjami: o \u015bw. Antonim, Kainie i Ablu, z tematem Piety, tam odnajdowa\u0142 wyrazisto\u015b\u0107 i lapidarno\u015b\u0107 gestu, kt\u00f3ry odsy\u0142a do jakich\u015b archetypowych ludzkich emocji, sposob\u00f3w reagowania na \u015bwiat[1]<\/a>. \u201ePrymitywn\u0105\u201d ekspresj\u0119 przeciwstawia\u0142, jak wielu z jego pokolenia, zideologizowanej wytw\u00f3rczo\u015bci kulturalnej, propagowanej przez komunistyczny re\u017cim. <\/p>\n\n\n\n Figury rze\u017abiarskie nadal pozostaj\u0105 g\u0142\u00f3wnym trzonem tw\u00f3rczo\u015bci Ambroziaka. Powstaj\u0105 kolejne wersje Piety. Artysta ci\u0105gle mierzy si\u0119 z najwa\u017cniejszymi tematami sztuki rze\u017abiarskiej. W zakresie aktu podj\u0105\u0142 wyzwanie rzucone przez staro\u017cytnego Apolla z jaszczurk\u0105 <\/em>i Ch\u0142opca z \u017cab\u0105 <\/em>(Charles Ray, 2009); w zakresie rze\u017aby monumentalnej, kto wie, czy nie wi\u0119ksze \u2013 z tradycj\u0105 wizerunk\u00f3w konia. Zarazem wida\u0107 wyra\u017anie, \u017ce te ambicje Ambroziak z powodzeniem realizuje w j\u0119zyku jakby przeciwstawnym estetyce \u201eprymitywu\u201d. Sk\u0105d si\u0119 to wzi\u0119\u0142o?<\/p>\n\n\n\n Rze\u017abione przez lata figury prezentuj\u0105 na og\u00f3\u0142 jakie\u015b stany, w kt\u00f3rych trwaj\u0105: w zadumie, rozpaczy, zachwycie, uniesieniu. Ich cia\u0142o mog\u0142o by\u0107 uj\u0119te bardziej sumarycznie, w spos\u00f3b zbli\u017cony do formy dzie\u0142 archaicznych, pierwotnych, wyra\u017caj\u0105cych jake\u015b elementarne ludzkie potrzeby i przez to jakby ponadczasowych. Z kolei figury wprowadzone w animowany ruch \u2013 po raz pierwszy w pracy \u201ePok\u00f3j\u201d z 2010 roku[2]<\/a> \u2013 uczestnicz\u0105 w akcji, prze\u017cywaj\u0105 kolejne perypetie. Filmy instynktownie odbieramy jako zapis \u017cycia bohater\u00f3w. W filmach, kt\u00f3re ukazuj\u0105 raczej procesy, ni\u017c stany, \u017cycie musia\u0142o przybra\u0107 cia\u0142o bardziej ludzkie, realistyczne. Sta\u0142o si\u0119 mi\u0119kkie i umi\u0119\u015bnione, postaci zyska\u0142y zwinne paluszki i j\u0119drne ma\u0142\u017cowiny uszne, niebieskie t\u0119cz\u00f3wki i bia\u0142ka.<\/p>\n\n\n\n Do\u015bwiadczenie filmu prze\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 na charakter rze\u017abiarskich figur. Wiele z nich bez wahania zst\u0105pi\u0142o z przestrzeni filmu wprost w przestrze\u0144 sali wystawowej. Wszystkie zosta\u0142y uchwycone w akcji \u2013 podczas zabawy w piaskownicy, z koniem, psem.<\/p>\n\n\n\n Proces tej przemiany mo\u017cna rozpoznawa\u0107 jako symptom szerszego zjawiska. Na naszych oczach (a mo\u017ce ju\u017c dawniej?) urok \u201eprymitywu\u201d blaknie, wyczerpuje si\u0119. \u201ePodziwiany\u201d jest ju\u017c tylko wtedy, gdy \u201ePicasso\u201d inspirowany afryka\u0144sk\u0105 mask\u0105 osi\u0105ga nowy rekord aukcyjny. Figury Ambroziaka, przy ca\u0142ym dramatyzmie narracji, zyska\u0142y s\u0142odycz i plastyczno\u015b\u0107 pokrewne tym, kt\u00f3rymi urzekaj\u0105 bohaterowie kultury masowej. Przy czym w\u0142a\u015bnie pokrewn\u0105 jedynie, bo ewidentna jest zarazem wsp\u00f3lnota \u201eAmbroziak\u00f3w\u201d, tych \u201eprymitywnych\u201d z tymi \u201ekomiksowym\u201d.<\/p>\n\n\n\n Wszystko to sk\u0142ania ostatecznie do tego, by szuka\u0107 tej ci\u0105g\u0142o\u015bci g\u0142\u0119biej ni\u017c na powierzchni stylistycznych przeobra\u017ce\u0144. Wskaz\u00f3wek dostarczaj\u0105 dwa filmy, kt\u00f3re na wystawie spinaj\u0105 dzie\u0142a artysty niczym klamra, umieszczone na przeciwleg\u0142ych kra\u0144cach sali.<\/p>\n\n\n\n Film \u201eMesjasz\u201d (2013 r.) przypomina o pocz\u0105tkach tw\u00f3rczo\u015bci Ambroziaka. Powsta\u0142 na bazie materia\u0142\u00f3w archiwalnych dokumentuj\u0105cych performance<\/em> pt. \u201eJa te\u017c \u2026 Barabasza\u201d, kt\u00f3ry mia\u0142 miejsce w 1984 roku w warszawskiej Akademii Sztuk Pi\u0119knych. Narracj\u0119 rozpoczyna widok ma\u0142ej postaci trzymanej w d\u0142oni i kilkukrotnie przebijanej szpilami. W kolejnych fazach widzimy bohatera ju\u017c doros\u0142ego. Przyniesiony przez artyst\u0119 do pracowni, zostaje poddany szeregowi zabieg\u00f3w zmieniaj\u0105cych jego wygl\u0105d: artysta oraz pozosta\u0142e osoby zebrane w pracowni przylepiaj\u0105 na g\u0142owie bohatera w\u0142asne, zgolone w\u0142osy. Na ko\u0144cu artysta oblewa siebie i jego jasn\u0105 ciecz\u0105, po czym bohater zostaje powieszony. Jest to punkt kulminacyjny, po kt\u00f3rym nast\u0119puj\u0105 trzy metaforyczne obrazy: widzimy zwi\u0105zanego artyst\u0119, kt\u00f3remu obcinane s\u0105 w\u0142osy, \u0142\u00f3d\u017a unosz\u0105c\u0105 zw\u0142oki, wojenne pobojowisko. Tytu\u0142 filmu upewnia, \u017ce fabu\u0142a rozwija si\u0119 w analogii do historii um\u0119czonego Chrystusa, i podpowiada, \u017ce artysta, uczestnicz\u0105cy w egzekucji bohatera, ujawnia si\u0119 jako nast\u0119pca tych, kt\u00f3rzy wybrali uwolnienie Barabasza. <\/p>\n\n\n\n W 1984 roku performance<\/em> ten zyska\u0142 g\u0142\u0119boki wymiar. Po stanie wojennym bardzo wielu artyst\u00f3w manifestowa\u0142o solidarno\u015b\u0107 z Ko\u015bcio\u0142em katolickim. Janusz Bogucki, krytyk zaanga\u017cowany w ruch sztuki niezale\u017cnej, wspomina\u0142: \u201eJu\u017c robi\u0105c wystaw\u0119 \u2018Znak krzy\u017ca\u2019 (1983 r.) wiedzia\u0142em, \u017ce mn\u00f3stwo ludzi biegnie z obrazami do ko\u015bcio\u0142a i na olaboga wieszaj\u0105 tam mi\u0119dzy o\u0142tarzami a konfesjona\u0142ami, aby tylko pokaza\u0107 swoj\u0105 obecno\u015b\u0107 w tym miejscu, bo to miejsce czyste, a nie w tamtym, bo tamte sta\u0142o si\u0119 nieczyste (\u2026)\u201d – kierowanych my\u015bl\u0105, \u017ce skoro \u201eczerwoni s\u0105 paskudni, to p\u00f3jdziemy do czarnych, bo ci zachowali si\u0119 przyzwoicie\u201d[3]<\/a>. Natomiast performance<\/em> Ambroziaka pokazywa\u0142, \u017ce prawdziwa solidarno\u015b\u0107 z Ko\u015bcio\u0142em nie powinna zale\u017ce\u0107 od jego aktualnej pozycji w uk\u0142adzie polityczno-spo\u0142ecznym, a ju\u017c na pewno nie polega\u0107 na demonstrowaniu w\u0142asnej moralnej przewagi (wtedy nad czerwonymi). Solidarno\u015b\u0107 ta najpe\u0142niej wyrazi\u0107 si\u0119 mo\u017ce w przyznaniu si\u0119 do w\u0142asnej winy – co artysta uczyni\u0142 wyst\u0119puj\u0105c jako zwolennik Barabasza – wykraczaj\u0105cej poza polityczny kontekst; a wi\u0119c w rozpoznaniu w\u0142asnej chrze\u015bcija\u0144skiej to\u017csamo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Film \u201eNiewinno\u015b\u0107\u201d z 2020 roku eksponuje r\u00f3wnie osobiste widzenie spraw fundamentalnych. Dziewczynka zrywa jab\u0142ko i podaje ch\u0142opcu. Potem oboje napotykaj\u0105 \u017caby. Ch\u0142opiec \u0142apie jedn\u0105 z nich po czym po chwili przebija kijem, mia\u017cd\u017cy, rozrywa. Wesp\u00f3\u0142 z dziewczynk\u0105 z rado\u015bci\u0105 wy\u015bcie\u0142aj\u0105 polan\u0119 krwawymi szcz\u0105tkami \u017cab. Na ko\u0144cu p\u0142acz\u0105 i niczym Lady Macbeth bezskutecznie pr\u00f3buj\u0105 zmy\u0107 krew z r\u0105k. Narracja biblijna m\u00f3wi o doros\u0142ych osobach, kt\u00f3re ulegaj\u0105 pokusie. \u201eNiewinno\u015b\u0107\u201d ukazuje dzieci, kt\u00f3re znajduj\u0105 rozkosz w unicestwianiu \u017cab bez czytelnej, zrozumia\u0142ej dla obserwatora przyczyny. O pochodzeniu z\u0142a w cz\u0142owieku niczego nie wiemy. Czy post\u0119pek dzieci by\u0142 odpowiedzi\u0105 na poczucie zagro\u017cenia ze strony zwierz\u0105t? Czy agresja jest niejako naturaln\u0105 ludzk\u0105 reakcj\u0105 na spotkanie \u201einnego\u201d? Czy ch\u0142opiec chcia\u0142 przed dziewczynk\u0105 okaza\u0107 swoj\u0105 si\u0142\u0119? Czy cz\u0142owiek pozbawiony rodzic\u00f3w \u2013 a o takich istotach jest ten film \u2013 jest bardziej podatny na uaktywnienie w sobie morderczych sk\u0142onno\u015bci? Czy mo\u017ce ca\u0142a opowie\u015b\u0107 jest symbolem jeszcze czego\u015b innego? Nawi\u0105zuj\u0105ca do biblijnej narracji \u201eNiewinno\u015b\u0107\u201d, zamiast udziela\u0107 jednego wyja\u015bnienia, otwiera przed widzem pole nieko\u0144cz\u0105cych si\u0119 pyta\u0144 o siebie samego, o w\u0142asn\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107, o w\u0142asn\u0105 win\u0119 \u2026. Komiksowa stylistyka sprawia, \u017ce film wnika w dominuj\u0105c\u0105 ikonosfer\u0119 wirtualnego \u015bwiata i zarazem, na zasadzie subwersji, przeobra\u017ca j\u0105 w osobn\u0105, swoist\u0105, artystyczn\u0105. <\/p>\n\n\n\n Tak samo, jak dawniej, g\u0142os Ambroziaka rodzi si\u0119 na marginesie tego, co masowe (dzia\u0142ania stadne, kultura popularna), \u017ceby o sprawy fundamentalne pyta\u0107 na nowo, jakby po raz pierwszy.<\/p>\n\n\n\n [1]<\/a> M. Haake, Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Sylwestra Ambroziaka. Studium z historii rze\u017aby w Polsce po roku 1980 (w:) Sylwester Ambroziak<\/em>, red. W. Makowiecki, Pozna\u0144 2001, s. 7-51<\/p>\n\n\n\n [2]<\/a> Na temat film\u00f3w Sylwestra Ambroziaka por. : M. Haake, Filmy Sylwestra Ambroziaka jako \u015bwiadectwo jego artystycznej postawy<\/em> (w:) Sylwester Ambroziak. Distant World<\/em>, red E Fuchs, \u0141\u00f3d\u017a 2016, s. 15-17<\/p>\n\n\n\n [3]<\/a> O pobudzaniu fakt\u00f3w artystycznych i przewidywaniu tego, co si\u0119 zdarzy. Wywiad z Januszem Boguckim<\/em> (w:) W. Wierzchowska, S\u0105d nieocenzurowany czyli 23 wywiady z krytykami<\/em>, \u0141\u00f3d\u017a 1989, s. 9.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Micha\u0142 Haake Homo ludens, czyli o najwa\u017cniejszej przemianie tw\u00f3rczo\u015bci Sylwestra Ambroziaka Na wystaw\u0119 Homo ludens artysta powraca z charakterystycznymi figurami – rze\u017abi je od lat 80-tych XX w., czyni\u0105c niejako znakiem firmowym swojej tw\u00f3rczo\u015bci. \u201eAmbroziaki\u201d wracaj\u0105 wszelako, \u017ceby pokaza\u0107, jak bardzo si\u0119 zmieni\u0142y. Nie tylko dlatego, \u017ce coraz cz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105 w filmach animowanych. Narodziny … Czytaj dalej Homo ludens, czyli o najwa\u017cniejszej przemianie tw\u00f3rczo\u015bci Sylwestra Ambroziaka<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-2737","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2737","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2737"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2737\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2738,"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2737\/revisions\/2738"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2737"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n\n\n\n