{"id":2071,"date":"2021-07-16T02:20:42","date_gmt":"2021-07-16T00:20:42","guid":{"rendered":"http:\/\/sylwester-ambroziak.com\/?page_id=2071"},"modified":"2021-07-16T02:20:43","modified_gmt":"2021-07-16T00:20:43","slug":"magdalena-ujma-brzydota-ironia-czulosc","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/magdalena-ujma-brzydota-ironia-czulosc\/","title":{"rendered":"Magdalena Ujma \u201eBrzydota, ironia, czu\u0142o\u015b\u0107\u201d"},"content":{"rendered":"\n

Magdalena Ujma<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u201eBrzydota, ironia, czu\u0142o\u015b\u0107\u201d, katalog \u201eSylwester Ambroziak. Rze\u017aba\u201d, Galeria Manhattan,\u00a0 \u0141\u00f3d\u017a 12.1996 – 01.1997<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Czy brzydota w sztuce co\u015b jeszcze oznacza? Czy jest tylko dowodem braku wiary? Pr\u00f3b\u0105 zbli\u017cenia si\u0119 do prawdy \u017cycia? Do takich pyta\u0144 prowokowa\u0107 mog\u0105 rze\u017aby Sylwestra Ambroziaka. Nie s\u0105 one \u0142adne, co wi\u0119cej – s\u0105 wr\u0119cz prowokacyjnie brzydkie. A jednocze\u015bnie jakby nie zdaj\u0105 sobie one sprawy, \u017ce uzna\u0107 je mo\u017cna co najwy\u017cej za karykatury doskonalszych stworze\u0144. Wyrze\u017abione cia\u0142a, zdeformowane przez nienaturalne proporcje, sprawiaj\u0105 wra\u017cenie jakby nale\u017ca\u0142y do istot pokracznych, prymitywnych, niedojrza\u0142ych albo nie w pe\u0142ni rozwini\u0119tych. Kr\u00f3tkie, szeroko rozstawione n\u00f3\u017cki, d\u0142ugie, goryle r\u0119ce, wyd\u0142u\u017cone korpusy i olbrzymie, jakby za ci\u0119\u017ckie g\u0142owy. Tak wygl\u0105daj\u0105 cia\u0142a dzieci\u0119ce albo kalekie. Deformacja zbli\u017ca te cia\u0142a do przedstawie\u0144 groteskowych, czyni je po\u015brednikami ekspresji. 
Jednak\u017ce ekspresja ta p\u0142ynie od rze\u017abiarza, zosta\u0142a przez niego zaplanowana i narzucona. Prace Ambroziaka mo\u017cna natychmiast rozpozna\u0107 dzi\u0119ki wyrazistej stylizacji. To ona – emocja narzucona materia\u0142owi – przemienia zwyk\u0142y kawa\u0142ek drewna w obraz postaci ludzkiej poddanej ci\u015bnieniu egzystencji. Stylizacja ujednolica, ci\u015bnienie jest tak silne, \u017ce nie licz\u0105 si\u0119 konkretne historie i indywidualne rysy. Przewija si\u0119 tu ci\u0105gle jedna i ta sama posta\u0107, a w\u0142a\u015bciwie – dwie, czasami trzy figury. Wyst\u0119puj\u0105 pojedynczo i zbiorowo, zawsze w przemy\u015blanych kompozycjach. Ambroziak ma ca\u0142kowit\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 tego, co chce osi\u0105gn\u0105\u0107. Zna materia\u0142, wie, jak zr\u00f3wnowa\u017cy\u0107 najbardziej karko\u0142omn\u0105 kompozycj\u0119, zar\u00f3wno tak prost\u0105, \u017ce zdawa\u0142oby si\u0119 banaln\u0105, jak i barokow\u0105 w swej dynamice. Chetnie operuje kontrastami \u015bwiat\u0142ocienia, stosuje a\u017cury. Forma tych rze\u017ab jest zawsze urozmaicona, niespokojna. Faliste linie kompozycji d\u0105\u017c\u0105cych ku pionowi, biegn\u0105ce uko\u015bnie, dynamizuj\u0105 nawet statyczne, proste, pewnie stoj\u0105ce formy. Ale jedno trzeba podkre\u015bli\u0107 przede wszystkim: rze\u017aby te s\u0105 figuralne.
A przecie\u017c Ambroziak zadebiutowa\u0142 w ko\u0144cu lat osiemdziesi\u0105tych, kiedy wyczerpaniu uleg\u0142a figuracja Nowych Dzikich, a wielu znacz\u0105cych m\u0142odych tw\u00f3rc\u00f3w uzna\u0142o, \u017ce mo\u017cliwo\u015bci wyrazu tego typu sztuki nie odpowiadaj\u0105 ich zainteresowaniom. Symbolizowa\u0107 t\u0119 przemian\u0119 ma spektakularny gest Krzysztofa Bednarskiego. Spali\u0142 on w\u0142asn\u0105, znan\u0105 prac\u0119 \u201eSKRAM LORAK\u201d (z g\u0142ow\u0105 Karola Marksa), tendencj\u0119 tak\u0105 jednak da\u0142o si\u0119 zaobserwowa\u0107 powszechnie. Grzegorz Klaman przesta\u0142 wyciosywa\u0107 monumentalne postacie z kloc\u00f3w drewna, Miros\u0142aw Ba\u0142ka zainteresowa\u0142 si\u0119 estetyk\u0105 post-minimalistyczn\u0105. Tym bardziej znacz\u0105cy wydaje si\u0119 wyb\u00f3r Ambroziaka. W momencie, gdy gremialnie odchodzono od postaci – on przy niej pozosta\u0142.
Trudno jest powiedzie\u0107 co\u015b od siebie rze\u017abi\u0105c cz\u0142owieka. \u015awiadomie czy nie – grz\u0119\u017anie si\u0119 od razu w odwo\u0142aniach do przesz\u0142o\u015bci. Przez wieki przecie\u017c rze\u017aba by\u0142a wy\u0142\u0105cznie figuratywna. Nie mam na my\u015bli ornamentu – ten bowiem zaliczy\u0107 nale\u017cy do dekoracji. A zatem wyb\u00f3r Ambroziaka to podj\u0119cie ryzyka bycia nieoryginalnym, eklektycznym. To zarazem przyznanie znaczenia pami\u0119ci.
Nie jestem zdania, \u017ce tylko przedstawiaj\u0105c ludzi artysta mo\u017ce m\u00f3wi\u0107 konkretnie i precyzyjnie w odr\u00f3\u017cnieniu od tw\u00f3rcy zajmuj\u0105cego si\u0119 abstrakcj\u0105 czy przedmiotami. Figury Ambroziaka nie m\u00f3wi\u0105 o sprawach poszczeg\u00f3lnych os\u00f3b. One wcielaj\u0105 odwieczne problemy uniwersalne do\u015bwiadczenie ludzko\u015bci, aktualne i u pocz\u0105tku istnienia cywilizacji, i w dobie jej schy\u0142ku. Cierpka uwaga Mircei Eliadego o tym, \u017ce historia nic nas nie nauczy\u0142a, potwierdza ich istnienie, ale przecie\u017c nikogo nie trzeba do tego przekonywa\u0107. Te archetypiczne tre\u015bci ujawniaj\u0105 si\u0119 nie tylko dzi\u0119ki przywi\u0105zaniu Ambroziaka do figury. Potwierdzaj\u0105 je forma rze\u017ab, ich materia\u0142, tematyka.
Bohaterowie tych prac poddawani s\u0105 nieustannym pr\u00f3bom. To prastare do\u015bwiadczenie utrwalone zosta\u0142o w mitologiach i \u015bwi\u0119tych ksi\u0119gach z r\u00f3\u017cnych obszar\u00f3w kulturowych. Ambroziak si\u0119ga do obszaru \u015br\u00f3dziemnomorskiego, a zw\u0142aszcza do judaizmu i chrze\u015bcija\u0144stwa (Szczepan, 1990; Piet\u0155, 1992; Kuszenie \u015bwi\u0119tego Antoniego, 1989; Adam i Ewa, 1988; Ofiara Izaaka, 1989). Co ciekawe, bohaterowie wy\u0142aniaj\u0105c si\u0119 z praczas\u00f3w zachowuj\u0105 si\u0119 jak ludzie wsp\u00f3\u0142cze\u015bni. Do\u015bwiadczenie r\u00f3\u017cnicy p\u0142ci wyrazi\u0142o si\u0119 w ich silnym nasyceniu erotyzmem, a zetkni\u0119cie ze z\u0142em symbolizowa\u0142y nienaturalne, konwulsyjne pozy (Kuszenie \u015bwi\u0119tego Antoniego; Ofiara Izaaka), nadekspresyjna, cho\u0107 schematyczna mimika – szeroko otwarte usta, wypuk\u0142e oczy (Szczepan) lub rezygnacja i ciche \u0142zy (Kobieta p\u0142acz\u0105ca, 1991). Brzydota twarzy i cia\u0142 – eksponowana bez skr\u0119powania – ka\u017ce my\u015ble\u0107 o grzechu pierworodnym, ale i o stanie naturalnej niewinno\u015bci.
Sztuka – pisa\u0142 Josif Brodski – rozwija si\u0119 linearnie. Artysta przejmuje zdobycze poprzednik\u00f3w i nasyca je swoimi znaczeniami. Rze\u017aby Ambroziaka przywo\u0142uj\u0105 na my\u015bl… rze\u017ab\u0119 klasyczn\u0105. Jej tematy i schematy kompozycyjne zosta\u0142y oddane w okrutnej karykaturze. Czego wi\u0119cej mo\u017cna \u017c\u0105da\u0107 od artysty w czasie, w kt\u00f3rym przesta\u0142a obowi\u0105zywa\u0107 triada plato\u0144ska? Wyst\u0119puj\u0105 tu bowiem i pojedyncze postacie stoj\u0105ce w lekkim wykroku – jakby nieudanym kontrapo\u015bcie (Kobieta stoj\u0105ca, 1992, Cz\u0142owiek, 1992), a tak\u017ce uk\u0142ady dwu- i tr\u00f3jpostaciowe: spokojne – z\u0142o\u017cone ze stoj\u0105cych obok siebie figur (Adam i Ewa, 1988); oraz dynamiczne – wzbogacone splotami gi\u0119tkich ko\u0144czyn (M\u0119\u017cczyzna nios\u0105cy kobiet\u0119, 1991). Walory \u015bwiat\u0142ocieniowe tych grup rze\u017abiarskich – bogata faktura, daj\u0105ca wra\u017cenie \u017cywej tkanki; prze\u015bwity i g\u0142ebokie ci\u0119cia – kojarz\u0105 si\u0119 z rze\u017ab\u0105 hellenistyczn\u0105 (cho\u0107by z… Grup\u0105 Laokoona). 
Echa rze\u017aby antycznej wyst\u0119puj\u0105 w formie spotwornia\u0142ej. To zarazem nawi\u0105zanie do wcze\u015bniejszych jeszcze dziej\u00f3w rze\u017aby. Kobiety i m\u0119\u017cczy\u017ani o wielkich g\u0142owach wzi\u0119tych z jakiego\u015b bestiariusza. W pradawnych mitologiach, w Sumerze, Asyrii, Egipcie bogowie mieli g\u0142owy i cia\u0142a zwierz\u0105t. W Grecji i Rzymie bogowie upodobnili si\u0119 do ludzi, ale zwierz\u0119ta ich nie opu\u015bci\u0142y towarzysz\u0105c im jako atrybuty. 
Tak\u017ce deformacje cia\u0142a pochodz\u0105 z inspiracji innych ni\u017c klasyczne. Kr\u00f3tkie n\u00f3\u017cki, wyd\u0142u\u017cone kopusy, wielkie g\u0142owy mia\u0142y przecie\u017c rze\u017aby – jak to si\u0119 \u0142adnie nazywa – prymityw\u00f3w. Poj\u0119cie to obejmuje wszak\u017ce zjawiska tak r\u00f3\u017cne, jak nies\u0142ychanie wyrafinowana rze\u017aba Czarnego L\u0105du czy Ameryki Prekolumbijskiej oraz ludowe \u015bwi\u0105tki. A przecie\u017c te w\u0142a\u015bnie dzie\u0142a, zw\u0142aszcza murzy\u0144skie, da\u0142y impuls do wy\u0142onienia si\u0119 pierwszej awangardy. Ambroziak nie wielbi przesadnie ani sztuki dawnej, ani awangardowej. Nie opowiada si\u0119 ani po jednej, ani po drugiej stronie. Pod\u0105\u017ca w\u0142asn\u0105 drog\u0105. I nie przeszkadzaj\u0105 mu w tym wspomniane odwo\u0142ania.
Jego rze\u017aby naznaczone s\u0105 stygmatem popkultury. \u0141\u0105cznie z jej upodobaniami do wyr\u00f3\u017cniania si\u0119 za wszelk\u0105 cen\u0119 – cz\u0119sto poprzez brzydot\u0119, a tak\u017ce z jej pospolito\u015bci\u0105. Kobieta p\u0142acz\u0105ca ma na g\u0142owie \u201eirokeza\u201d jak punk. Przesadne gesty wczesnych rze\u017ab pochodz\u0105 z arsena\u0142u zachowa\u0144 idoli kultury masowej. Tak\u017ce przemycanie element\u00f3w obsceniczno\u015bci, seksu pochodzi chocia\u017cby z estetyki rocka b\u0105d\u017a film\u00f3w. 
Postacie Ambroziaka zanurzone s\u0105 we wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci tak\u017ce i dlatego, \u017ce nie stroni\u0105 od polityki. Polski \u00dcbermensch (1989) czy Je\u017adziec Polski (Europa) (1991\/93) z Oro\u0144ska to kpina z polskiej mentalno\u015bci, wyrozumia\u0142ej wobec dzia\u0142a\u0144 na pokaz, uwielbiaj\u0105cej k\u0142\u00f3tnie z byle powodu, sk\u0142onnej do ulegania zawi\u015bci i z\u0142o\u015bci. To tak\u017ce komentarz na temat naszego wk\u0142adu do kultury europejskiej. Chyba nie trzeba podkre\u015bla\u0107, jak bardzo ironiczny.
Ale mimo sk\u0142onno\u015bci do karykatury i ostro\u015bci widzenia, u Ambroziaka nie znajdzie si\u0119 z\u0142o\u015bliwo\u015bci. On doskonale zna s\u0142abostki swoich bohater\u00f3w, ale w nich w\u0142a\u015bnie widzi zaczyn czego\u015b warto\u015bciowego. To ironia po\u0142\u0105czona z czu\u0142o\u015bci\u0105, z jakimi traktuje swoje rze\u017aby, stapia w jedno\u015b\u0107 t\u0119 r\u00f3\u017cnorodn\u0105 mozaik\u0119 odniesie\u0144. Udowadnia, \u017ce czu\u0142o\u015b\u0107 mo\u017ce by\u0107 bezlitosna, a jednocze\u015bnie pe\u0142na akceptacji.
Brzydota symbolizuje przepa\u015b\u0107 dziel\u0105c\u0105 ludzi od bog\u00f3w. Postacie Ambroziaka chodz\u0105 po ziemi, ale nieobca jest im t\u0119sknota.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Magdalena Ujma \u201eBrzydota, ironia, czu\u0142o\u015b\u0107\u201d, katalog \u201eSylwester Ambroziak. Rze\u017aba\u201d, Galeria Manhattan,\u00a0 \u0141\u00f3d\u017a 12.1996 – 01.1997 Czy brzydota w sztuce co\u015b jeszcze oznacza? Czy jest tylko dowodem braku wiary? Pr\u00f3b\u0105 zbli\u017cenia si\u0119 do prawdy \u017cycia? Do takich pyta\u0144 prowokowa\u0107 mog\u0105 rze\u017aby Sylwestra Ambroziaka. Nie s\u0105 one \u0142adne, co wi\u0119cej – s\u0105 wr\u0119cz prowokacyjnie brzydkie. A jednocze\u015bnie … Czytaj dalej Magdalena Ujma \u201eBrzydota, ironia, czu\u0142o\u015b\u0107\u201d<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-2071","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2071","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2071"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2071\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2074,"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2071\/revisions\/2074"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2071"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}