{"id":2042,"date":"2021-07-16T02:00:15","date_gmt":"2021-07-16T00:00:15","guid":{"rendered":"http:\/\/sylwester-ambroziak.com\/?page_id=2042"},"modified":"2021-07-16T02:00:16","modified_gmt":"2021-07-16T00:00:16","slug":"eulalia-domanska-nowa-mitologia-z-hybrydami","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/eulalia-domanska-nowa-mitologia-z-hybrydami\/","title":{"rendered":"Eulalia Doma\u0144ska \u201eNowa mitologia z hybrydami\u201d"},"content":{"rendered":"\n

Eulalia Doma\u0144ska<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u201eNowa mitologia z hybrydami\u201d katalog wystawy „Sylwester Ambroziak: Rze\u017aba”, Galeria Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej BWA, Olsztyn 2002; Galeria Sztuki Wozownia, Toru\u0144 2002<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Obcuj\u0105c z rze\u017abami Sylwestra Ambroziaka wchodzimy w dziwny \u015bwiat – znany i nieznany zarazem. Targaj\u0105 nami sprzeczne uczucia – widzieli\u015bmy to ju\u017c gdzie\u015b na pewno, ale po chwili pojawiaj\u0105 si\u0119 w\u0105tpliwo\u015bci. Ogl\u0105daj\u0105c naturalnej wielko\u015bci nagie figury, lekko zdeformowane, o ekspresyjnych gestach, a czasem twarzach, wpatrujemy si\u0119 w symboliczny \u015bwiat wyobra\u017ce\u0144 autora, kt\u00f3ry powraca do tradycji rze\u017abienia postaci. Pocz\u0105tki jego aktywno\u015bci przypadaj\u0105 na prze\u0142om lat osiemdziesi\u0105tych i dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, kiedy to nast\u0105pi\u0142 prze\u0142om polityczny w naszym kraju. W nowej sytuacji poszukiwania, a w\u0142a\u015bciwie „opcji zerowej” zna-laz\u0142a si\u0119 tak\u017ce sztuka. Wszystkie stare tematy i konwencje sta\u0142y si\u0119 nagle ma\u0142o istotne. Jednocze\u015bnie w niepami\u0119\u0107 odchodzi\u0142a Nowa Ekspresja, kt\u00f3ra silnie uwidoczni\u0142a si\u0119 w poprzedniej dekadzie i kt\u00f3ra poza tradycyjnie siln\u0105 sztuk\u0105 konceptualn\u0105 i nurtem „wystaw ko\u015bcielnych” zajmowa\u0142a poczesne miejsce w drugiej po-\u0142owie lat osiemdziesi\u0105tych w Polsce. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 Gruppy, mniej znanego – Waldemara Umiastowskiego, irracjonalnej i anarchizuj\u0105cej Pomara\u0144czowej Alternatywy zdominowa\u0142a w\u00f3wczas nasz\u0105 scen\u0119 artystyczn\u0105. Jednak, po sytuacji politycznego prze\u0142omu, nag\u0142a wolno\u015b\u0107 dla wielu by\u0142a ci\u0119\u017carem nie do zniesienia – wr\u0119cz tw\u00f3rcz\u0105 impotencj\u0105. Wielu pr\u00f3bowa\u0142o znale\u017a\u0107 ponownie w\u0142asn\u0105 drog\u0119. Niekt\u00f3rym si\u0119 to uda\u0142o. Debiut w takiej atmosferze jest \u0142atwy i trudny – je\u015bli si\u0119 powiedzie – artysta d\u0142ugo mo\u017ce „odcina\u0107 kupony”. 
Wa\u017cnym na pewno jest fakt wywodzenia si\u0119 S. Ambroziaka ze s\u0142ynnej „Kowal-ni” – pracowni rze\u017aby prowadzonej przez Grzegorza Kowalskiego na warszawskiej ASP. Wywodz\u0105 si\u0119 stamt\u0105d i Katarzyna Kozyra i Artur \u017bmijewski i inni interesuj\u0105cy arty\u015bci lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych sytuuj\u0105cy si\u0119 w nurcie tzw. sztuki krytycznej. Wolno\u015b\u0107 tworzenia, ale i odwaga tam prezentowane s\u0105 doskona\u0142\u0105 szko\u0142\u0105 dla m\u0142odych tw\u00f3rc\u00f3w. 
Ta w\u0142a\u015bnie odwaga i ch\u0119\u0107 m\u00f3wienia w\u0142asnym g\u0142osem zaznaczy\u0142y si\u0119 ju\u017c w debiucie Sylwestra Ambroziaka. Jego dyplomowa praca „Kuszenie \u015bw. Antoniego” (1989) spotka\u0142a si\u0119 z \u017cyw\u0105 reakcj\u0105 \u00f3wczesnych w\u0142adz warszawskiej akademii i z reprezentacyjnej przestrzeni wystawienniczej zosta\u0142a usuni\u0119ta na bok. Interpretacja religijnego tematu okaza\u0142a si\u0119 zbyt kontrowersyjna.
Autor podj\u0105\u0142 temat religijny, kt\u00f3ry dominowa\u0142 – jak wspomnia\u0142am – w stanie wojennym i zaraz potem. Jednak ekspresyjna forma pracy, b\u0119d\u0105ca spu\u015bcizn\u0105 nurtu otwarcie antyklerykalnego wydawa\u0142a si\u0119 by\u0107 \u015bwiadomym wyborem artysty. Tworz\u0105c „Kuszenie \u015bw. Antoniego” jednocze\u015bnie korzysta\u0142 ze \u015bwie\u017cej tradycji jak i ustawia\u0142 si\u0119 w opozycji do niej. Ta w\u0142a\u015bnie dwoisto\u015b\u0107 jest charakterystyczna dla jego praktyki i wytwor\u00f3w. „Cz\u0142ekozwierz\u0119ta” czy te\u017c jak nazwa\u0142 je Micha\u0142 Haake – „Minotaury” prezentuj\u0105 obie strony ludzkiej natury: duchow\u0105 i cielesn\u0105. Ten dylemat dwoisto\u015bci wyst\u0119puje ju\u017c w pierwszej dyplomowej pracy. \u015aw. Antoni zwyci\u0119\u017caj\u0105c pokusy cielesne usytuowa\u0142 si\u0119 w \u015bwiecie ducha. Jednak gest \u015bwi\u0119te-go wyci\u0105gaj\u0105cego krzy\u017c przed siebie obronnym ruchem jest niejednoznaczny. Kusz\u0105ca go kobieta odchylona do ty\u0142u w ekwilibrystycznej pozie, \u0142apie go za ko-lana pr\u00f3buj\u0105c przyci\u0105gn\u0105\u0107 do siebie i dosi\u0119gn\u0105\u0107 jego cz\u0142onka. Napi\u0119cie pomi\u0119dzy tymi dwoma osobami i przeciwwaga wyginaj\u0105cych si\u0119 form stwarza wra\u017cenie niejednoznaczno\u015bci wyniku tego zmagania.
Og\u00f3lnie m\u00f3wi\u0105c problem seksualno\u015bci i cielesno\u015bci obecny w religii katolickiej, nie tylko nie straci\u0142 na aktualno\u015bci w dobie liberalizacji i kultury konsumpcyjnej, ale wr\u0119cz si\u0119 spot\u0119gowa\u0142. „Chrze\u015bcija\u0144stwo jeszcze by\u0142o w katakumbach, a ju\u017c upowszechnia\u0142o si\u0119 przekonanie, \u017ce rozkosz zmys\u0142owa jest czym\u015b z\u0142ym, dowodem s\u0142abo\u015bci cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nie potrafi si\u0119 jej wyrzec dla wy\u017cszych cel\u00f3w duchowych.” Co wi\u0119cej, „pierwotny Ko\u015bci\u00f3\u0142 odziedziczy\u0142 t\u0119 postaw\u0119 po wcze-\u015bniejszych pr\u0105dach religijno – filozoficznych. S\u0142awny grecki lekarz Hipokrates czterysta lat przed Chrystusem naucza\u0142, \u017ce lepiej jest zachowywa\u0107 nasienie m\u0119skie ni\u017c je traci\u0107, bo jego utrata prowadzi do zaniku rdzenia kr\u0119gowego i \u015bmierci. Inny lekarz antyczny, Sofranus z dworu cesarza Hadriana, dopuszcza\u0142 mi\u0142o\u015b\u0107 fizyczn\u0105 tylko, gdy chce si\u0119 potomstwa.” 
Rado\u015b\u0107 seksu – nawet w ma\u0142\u017ce\u0144stwie – by\u0142a niemoralna. „Inny rzymski my\u015bliciel Muzoniusz g\u0142osi\u0142, \u017ce stosunek seksualny nie s\u0142u\u017c\u0105cy zap\u0142odnieniu jest niemoralny. Z tej samej zasady wyprowadzi\u0142 Muzoniusz pot\u0119pienie stosunk\u00f3w homoseksualnych.”. A antyk by\u0142 pod tym wzgl\u0119dem do\u015b\u0107 liberalny. Homoseksualizm by\u0142 cz\u0119st\u0105 scen\u0105 przedstawian\u0105 na wazach greckich. Malowa\u0142 je np. Eufronios. W tw\u00f3rczo\u015bci Ambroziaka opr\u00f3cz par heteroseksualnych odnajdujemy pary m\u0119\u017cczyzn z wyeksponowanymi powi\u0119kszonymi penisami i pary kobiet. Daje nam to impuls do dostrzegania problemu. Stoicy sprzed dw\u00f3ch tysi\u0119cy lat i gnostycy pa-tronuj\u0105 tradycyjnej katolickiej etyce seksualnej. „Wczesne chrze\u015bcija\u0144stwo stoczy\u0142o wprawdzie z gnoz\u0105 za\u017cart\u0105 walk\u0119 o panowanie nad umys\u0142ami, ale podziela\u0142o jego pesymizm seksualny (gnoza odmawia\u0142a warto\u015bci ca\u0142emu \u015bwiatu materialnemu jako wi\u0119zieniu ducha.) Prowadzi\u0142o to nie tylko do pot\u0119pienia cia\u0142a, ale i do dyskryminacji kobiety, bo to j\u0105 teologowie i duszpasterze uznali za narz\u0119dzie diab\u0142a.” Tote\u017c \u015bw. Antoniego kusi diabe\u0142 pod postaci\u0105 kobiety. Odnalezienie \u017ar\u00f3de\u0142 pesymizmu seksualnego ju\u017c w staro\u017cytno\u015bci czyni prace S. Ambroziaka nie-zwykle ciekawymi. Bowiem autor kontynuuj\u0105c tradycje antyczne – zainteresowania postaci\u0105 ludzk\u0105, a tak\u017ce mitologi\u0105 (tworzenie hybryd) jednocze\u015bnie odwo\u0142uje si\u0119 do obszar\u00f3w sztuki pierwotnej oraz innych obszar\u00f3w kulturowych (np. sztuki Indian – stosowanie charakterystycznych pankowych fryzur – „irokez\u00f3w”), tak jakby przeczuwa\u0142, \u017ce trzeba si\u0119gn\u0105\u0107 w jeszcze bardziej historycznie czy geograficznie odleg\u0142e rejony, aby dotrze\u0107 do g\u0142\u0119bi, do pierwotnej emocjonalno\u015bci. Z drugiej strony Micha\u0142 Haake poda\u0142 wiele bezpo\u015brednich wzor\u00f3w obrazowych dla rze\u017ab artysty, jak malarstwo P. Gauguina, P. Picassa czy rze\u017aby Auguste’a Rodina, \u015bwiadcz\u0105ce o nawi\u0105zaniu dialogu z pierwotno\u015bci\u0105 przetransformowan\u0105 przez artyst\u00f3w interesuj\u0105cych si\u0119 tymi tematami w tradycji historii sztuki. Ponownie powstaje dualne napi\u0119cie mi\u0119dzy pierwotnym a kulturowym. \u015awiat cielesno\u015bci i seksualno\u015bci (postacie maj\u0105 wyra\u017anie wyeksponowane genitalia, zw\u0142aszcza penisy) r\u00f3wnowa\u017cony jest religijn\u0105 ikonografi\u0105, dramatami zaczerpni\u0119tymi z Biblii – starego b\u0105d\u017a nowego testamentu, przeniesieniem akcentu w sfer\u0119 ducha. Powsta\u0142y: „Adam i Ewa”, „Ofiara Izaaka”, „Szczepan (Ofiarom AIDS) czy liczne wersje Piet. Ukazane w niekt\u00f3rych z nich cierpienie jest bardzo uwsp\u00f3\u0142cze\u015bnione. Cz\u0119stokro\u0107 stare tematy zyskuj\u0105 now\u0105 interpretacj\u0119, jak „Ofiara Izaaka”, w kt\u00f3rej syn buntuje si\u0119 wobec \u015bmierci, kt\u00f3ra ma mu by\u0107 zadana przez ojca. 
Warto wreszcie przedstawi\u0107 przedmiot tych uwag. Jolanta Ciesielska podaje bar-dzo trafn\u0105 charakterystyk\u0119 pisz\u0105c: „(…) pankowskie fryzury, animalistyczne w wyrazie wielkie g\u0142owy z charakterystycznymi ma\u0142ymi oczami „na s\u0142upkach”, ekspresyjne szerokie usta, przywo\u0142uj\u0105ce na my\u015bl afryka\u0144skie totemy, bezpretensjonalna nago\u015b\u0107 szczup\u0142ych m\u0142odzie\u0144czych sylwetek (…)”. Ewa Klekot podkre\u015bla niejednoznaczno\u015b\u0107 rze\u017ab Ambroziaka, w kt\u00f3rych: „(…) do\u015b\u0107 schematycznie po-traktowana jest posta\u0107 – znak zyskuje zaskakuj\u0105c\u0105 indywidualno\u015b\u0107 gestu. Cia\u0142o i jego ruch nios\u0105 ogromny \u0142adunek tre\u015bci emocjonalnych. (…) Cia\u0142a uwik\u0142ane s\u0105 we wzajemn\u0105 czu\u0142o\u015b\u0107 i wrogo\u015b\u0107, okazuj\u0105 rado\u015b\u0107 i rozpacz.”. Micha\u0142 Haake podkre\u015bla\u0142 z kolei mistrzowskie opanowanie warsztatu przez autora: „Gdy spojrzy si\u0119 na takie prace jak „Kuszenie”, czy „Szczepan”, wida\u0107 jak dobrze artysta radzi sobie z „akademickim” modelowaniem kszta\u0142t\u00f3w cia\u0142a figury, zarazem jak swobodnie dysponuje klasyczn\u0105 formu\u0142\u0105, przekszta\u0142caj\u0105c w po\u017c\u0105dany ekspresyjny wyraz.” Surowo\u015b\u0107 i pewn\u0105 nieokrzesano\u015b\u0107 nadaje figurom pozostawianie \u015blad\u00f3w narz\u0119dzia, co powoduje, \u017ce kojarz\u0105 si\u0119 nam z pierwotn\u0105 b\u0105d\u017a ludow\u0105 rze\u017ab\u0105. Malowanie drewnianych rze\u017ab bia\u0142\u0105 farb\u0105 przywo\u0142uje totemiczn\u0105 symbolik\u0119 \u015bmierci. „Wra\u017cenie estetycznego szoku powoduje, przede wszystkim, kolor „sk\u00f3ry” owych istot (szaro-r\u00f3\u017cowy), nieludzki, a jednak przypominaj\u0105cy pewne stany termiczne naszej cielesnej pow\u0142oki.”. Wszystkie te opisy i charakterystyki podkre\u015blaj\u0105 wa\u017cn\u0105 rol\u0119 medium, jakim jest tradycyjnie rozumiana rze\u017aba. Artysta kroczy nawet troch\u0119 pod pr\u0105d wsp\u00f3\u0142czesnych tendencji, kiedy to najbardziej zauwa\u017calna i najbardziej eksponowana na wa\u017cnych wystawach \u015bwiatowych jest sztuka mulitimedialna operuj\u0105ca nowymi \u015brodkami stwarzaj\u0105cymi cz\u0119sto wirtualn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, takimi jak projekcje video czy sztuka komputerowa. Ambroziak wydaje si\u0119 trwa\u0107 przy tradycyjnych mediach wierz\u0105c w ich si\u0142\u0119 oddzia\u0142ywania, w bezpo\u015bredni dotyk tworzywa, w ch\u0142\u00f3d br\u0105zu b\u0105d\u017a ciep\u0142o drewna. Wytworzy\u0142 w\u0142asny rozpoznawalny styl, tak rzadko spotykany w sztuce postmoderni-stycznej. Jak s\u0105dz\u0119 jest to tak\u017ce pewien wyb\u00f3r ideologiczny pozostawania w sferze sztuki „czystej”, uniwersalnej.
Wielu autor\u00f3w pisz\u0105cych o tw\u00f3rczo\u015bci artysty podkre\u015bla\u0142o magiczny i mistyczny wyraz jego rze\u017ab. Np.: ” Ten powszechnie zrozumia\u0142y j\u0119zyk ludzkich emocji staje si\u0119 jeszcze bardziej uniwersalny w\u0142a\u015bnie poprzez odebranie bohaterom twarzy. Figury staj\u0105 si\u0119 przez to pozbawionymi indywidualno\u015bci osobami dramatu czy obrz\u0119du, kt\u00f3ry mo\u017ce dotyczy\u0107 ka\u017cdego cz\u0142owieka”. 
Swoim hybrydom autor dodaje g\u0142owy koz\u0142a czy barana – przedstawicieli fauny kojarzonych z symbolem ofiary. Ambroziak stwarza otoczenie zaludnione tymi stworami, autonomiczny \u015bwiat, przenikni\u0119ty silnymi emocjami postaci, kt\u00f3re walcz\u0105, a mo\u017ce ta\u0144cz\u0105, raz krzycz\u0105 rozdzieraj\u0105co, innym razem obejmuj\u0105 tkliwie. J. Ciesielska s\u0142usznie zauwa\u017ca, \u017ce tematyka ofiary jest w tw\u00f3rczo\u015bci artysty jedn\u0105 z pierwszoplanowych; \u017ce pokazuje \u015bwiat wiecznie nienasycony ofiar, ukazuj\u0105c je-go z\u0142e okrutne oblicze. Walka ci\u0105gle trwa, eliminacja przybiera\u0142a i przybiera r\u00f3\u017cne formy, od mord\u00f3w rytualnych, po wojny i prawnie sankcjonowane formy re-presji. Sytuacja ta u wra\u017cliwych jednostek rodzi potrzeb\u0119 buntu. Ambroziak wzorem dawnych humanist\u00f3w staje w obronie cz\u0142owieka jako naczelnej warto\u015bci, jednocze\u015bnie ustawiaj\u0105c si\u0119 poza wszelkimi innymi ideologiami – religijnymi, po-litycznymi czy artystycznymi. Si\u0119ga do „przedklasycznych” tradycji sztuki intuicyjnie, a mo\u017ce \u015bwiadomie odczuwaj\u0105c, \u017ce ju\u017c antyk narzuca sztywne i sztuczne normy niesprzyjaj\u0105ce swobodnemu rozwojowi. W pierwotno\u015bci artysta odnajduje niezafa\u0142szowan\u0105 czyst\u0105 duchowo\u015b\u0107 bez ideologii wypaczaj\u0105cych jej oblicze i sprowadzaj\u0105cej niejednokrotnie cierpienie poprzez \u017c\u0105danie podporz\u0105dkowania si\u0119 abstrakcyjnym regu\u0142om.
Stworzy\u0142 w\u0142asn\u0105 mitologi\u0119, \u015bwiat zape\u0142niony uniwersalnymi hybrydami, \u015bwiat monumentalnej kreacji o w\u0142asnym niepowtarzalnym charakterze.
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Eulalia Doma\u0144ska \u201eNowa mitologia z hybrydami\u201d katalog wystawy „Sylwester Ambroziak: Rze\u017aba”, Galeria Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej BWA, Olsztyn 2002; Galeria Sztuki Wozownia, Toru\u0144 2002 Obcuj\u0105c z rze\u017abami Sylwestra Ambroziaka wchodzimy w dziwny \u015bwiat – znany i nieznany zarazem. Targaj\u0105 nami sprzeczne uczucia – widzieli\u015bmy to ju\u017c gdzie\u015b na pewno, ale po chwili pojawiaj\u0105 si\u0119 w\u0105tpliwo\u015bci. Ogl\u0105daj\u0105c naturalnej … Czytaj dalej Eulalia Doma\u0144ska \u201eNowa mitologia z hybrydami\u201d<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-2042","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2042","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2042"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2042\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2043,"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2042\/revisions\/2043"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2042"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}