{"id":1995,"date":"2021-07-16T01:05:51","date_gmt":"2021-07-15T23:05:51","guid":{"rendered":"http:\/\/sylwester-ambroziak.com\/?page_id=1995"},"modified":"2021-07-16T01:05:52","modified_gmt":"2021-07-15T23:05:52","slug":"michal-haake-figury-embrionalne","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/michal-haake-figury-embrionalne\/","title":{"rendered":"Micha\u0142 Haake Figury embrionalne"},"content":{"rendered":"\n

Micha\u0142 Haake<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Figury embrionalne<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kto raz zobaczy rze\u017ab\u0119 Sylwestra Ambroziaka, nie pomyli jego tw\u00f3rczo\u015bci z \u017cadn\u0105 inn\u0105. Czy artysta powtarza si\u0119? Tak – tak samo, jak powtarzali si\u0119 ci, kt\u00f3rych dzie\u0142a r\u00f3wnie\u017c bez k\u0142opotu odr\u00f3\u017cniamy od innych utwor\u00f3w artystycznych: Rembrandt, Goya, Rodin, Picasso, Moore \u2026 Czy oznacza to, \u017ce rze\u017aby Ambroziaka s\u0105 produkowane od lat bez zmian, jak produkuje si\u0119 \u0142atwo rozpoznawalne wyroby s\u0142ynnych manufaktur fajansu czy porcelany z Delf albo Mi\u015bni? Nie \u2013 artysta tworzy swe dzie\u0142a po to, by podejmowa\u0107 nimi coraz to nowe, nurtuj\u0105ce go sprawy, z nadziej\u0105 na zwr\u00f3cenie na nie tak\u017ce naszej uwagi. Jak to mo\u017cliwe, \u017ce powo\u0142uj\u0105c te \u0142udz\u0105co do siebie podobne istoty, artysta otwiera kolejne zakresy znaczeniowe? Kiedy artysta podejmowa\u0142 we wczesnych pracach tematyk\u0119 religijn\u0105  (\u201eOfiara Izaaka\u201d, \u201eKuszenie \u015bw. Antoniego\u201d, \u201e\u015aw. Szczepan\u201d), znaczenie gest\u00f3w by\u0142o czytelne w kontek\u015bcie znanej sk\u0105din\u0105d historii. Od dawna ju\u017c jednak nie mo\u017cemy wobec prac artysty  posi\u0142kowa\u0107 si\u0119 tego rodzaju wparciem.<\/p>\n\n\n\n

Ambroziak przedstawia \u2013 a wi\u0119c stawia przed sob\u0105 i przed nami – figury cz\u0142ekokszta\u0142tne. Nie s\u0105 to wizerunki ludzkie. Przypominaj\u0105 nas jednak bardziej ni\u017c kogokolwiek innego. Przez wieki rze\u017abiarze przedstawiali cz\u0142owieka \u2013 bohatera Biblii, mitologii, historii. Potem zacz\u0119li ludzkie postaci przeobra\u017ca\u0107. Powsta\u0142y postaci kubistyczne, ekspresjonistyczne, konstruktywistyczne itd., wyobra\u017cenia istot ludzkich w okre\u015blonym stylu, tytu\u0142owane cz\u0119sto \u201eSiedz\u0105ca\u201d, \u201eKobieta z dzieckiem\u201d albo jedynie  \u201ePosta\u0107\u201d. Natomiast figury Ambroziaka nie s\u0105 artystycznie zdeformowanymi lud\u017ami, lecz wyra\u017anie innymi istotami. Postaci te nie tworz\u0105 jednak osobnego gatunku, jak ma\u0142py czy kinowi mieszka\u0144cy obcych cywilizacji. Z figurami Ambroziaka odczuwa si\u0119 jaki\u015b rodzaj pokrewie\u0144stwa. Ich pozy, gesty, zachowania odbiera si\u0119 jako zbli\u017cone czy wr\u0119cz takie same jak nasze. Nie maj\u0105 jakich\u015b lepiej czy gorzej od nas rozwini\u0119tych umiej\u0119tno\u015bci. Nigdy nie robi\u0105 niczego, czego by\u015bmy ju\u017c wcze\u015bniej nie czynili. Nie \u017cyj\u0105 w innym ni\u017c nasz \u015bwiecie. Tak przynajmniej by\u0142o dot\u0105d. Od paru lat postaci te poddawane s\u0105 osobliwym dzia\u0142aniom, niekiedy dyskretnym, niekiedy dobitnym.<\/p>\n\n\n\n

Przedstawi\u0142 artysta postaci le\u017c\u0105ce na plecach. Ich rozmiary, niewielkie w por\u00f3wnaniu z innymi pracami, sugeruj\u0105 przedstawienia dzieci. Przypuszczenie to wsp\u00f3\u0142gra z zachowaniem si\u0119 figur, gdy\u017c wydaje si\u0119, i\u017c w\u0142a\u015bnie upad\u0142y na plecy w trakcie swawolnego baraszkowania, \u201enakrywaj\u0105c si\u0119\u201d nogami. Zarazem jednak manifestuj\u0105cy si\u0119 zazwyczaj w beztroskiej zabawie indywidualizm nie dochodzi do g\u0142owu, poniewa\u017c pozy s\u0105 powt\u00f3rzone u kilku figur. Wydaje si\u0119 to \u015bladem nie tyle wywr\u00f3cenia si\u0119 przez postaci, co po\u0142o\u017cenia ich jedna obok drugiej – w pozie nie wynik\u0142ej z gwa\u0142townego ruchu, lecz nadanej. Kiedy si\u0119 upada, to nogi s\u0105 podniesione najwy\u017cej w\u00f3wczas, gdy g\u0142owa przywiera do pod\u0142o\u017ca (maj\u0105 wtedy fizyczne w nim oparcie). Tu jednak nogi s\u0105 w takiej pozycji jednocze\u015bnie z g\u0142ow\u0105 uniesion\u0105. Powstaje przez to sugestia, \u017ce nie s\u0105 one uchwycone w chwilowym wyrzuceniu w g\u00f3r\u0119, po kt\u00f3rym natychmiast opadn\u0105 w d\u00f3\u0142 (analogicznie do u\u0142o\u017cenia r\u0119ki dyskobola w s\u0142ynnej rze\u017abie Myrona), lecz w tej pozycji utrzymywane. Bolesny wymiar pozy wynika z uniewa\u017cnienia jakiegokolwiek zwi\u0105zku mi\u0119dzy ni\u0105 a wol\u0105 postaci. Postaci nie maj\u0105 oczu, w kt\u00f3rych ju\u017c w staro\u017cytno\u015bci widziano odblask ducha. S\u0105 one jedynie \u201epozami\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Z poz\u0105 \u2013 z definicjji – wi\u0105\u017ce si\u0119 zawsze jaki\u015b wyraz. Po to si\u0119 poz\u0119 przybiera, by z jej pomoc\u0119 wydoby\u0107 znaczenie. Jaki wyraz zatem maj\u0105 pozy nadane tym ma\u0142ym postaciom? \u015aledz\u0105c znaczenia zawarte w formie dzie\u0142a zawsze ryzykuje si\u0119 dokonanie nadu\u017cycia, czyli przekroczenie granicy, poza kt\u00f3r\u0105 znaczenia si\u0119 projektowane, kiedy zaczyna si\u0119 widzie\u0107 w postaciach ju\u017c tylko to, co chce si\u0119 dostrzega\u0107 z takich czy innych, mniej lub bardziej ideologicznych powod\u00f3w. Ponie\u015bmy jednak to ryzyko, cho\u0107by po to, by dokonuj\u0105c nadu\u017cycia wyjawi\u0107 jego natur\u0119 i dynamik\u0119. To nie s\u0105 wyobra\u017cenia embrion\u00f3w (maj\u0105 na to zbyt d\u0142ugie ko\u0144czyny)[1]<\/a>. S\u0105 to rze\u017aby, kt\u00f3re budz\u0105 z nimi skojarzenia, ale zarazem maj\u0105 ju\u017c ostateczne ukszta\u0142towanie w\u0142a\u015bciwe dla rze\u017ab artysty. Unaocznione zostaje w ten spos\u00f3b arcydzielnie, \u017ce nie ma istotowej r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy embrionem a narodzonym cz\u0142owiekiem.<\/p>\n\n\n\n

Figurom po\u0142o\u017conym towarzysz\u0105 figury podwieszone na linach do sufitu. W odniesieniu do rzeczy, np. \u017cyrandola, okre\u015blenia \u201epodwiesi\u0107\u201d czy \u201epowiesi\u0107\u201d wydaj\u0105 si\u0119 wymienne. Nie brzmi niczym szczeg\u00f3lnym r\u00f3wnie\u017c zwrot, \u017ce \u201erze\u017aba zosta\u0142a powieszona na \u015bcianie\u201d, jak, przyk\u0142adowo, krucyfiks w ko\u015bciele. Jednoznacznym jest natomiast zdanie \u201eposta\u0107 zosta\u0142a powieszona\u201d. A czy nie jest tak, \u017ce w pracach Amroziaka widzimy jednocze\u015bnie rze\u017aby i postaci, a nie najpierw rze\u017aby, a dopiero potem postaci?<\/p>\n\n\n\n

Postaci s\u0105 uj\u0119te \u201ew tej samej\u201d pozie, co figury le\u017c\u0105ce. Wprowadzona w nowy kontekst przestrzenny ma ona wszak inny wyraz. Podwieszone zosta\u0142y dwie postacie sklejone ze sob\u0105 plecami. Gdyby by\u0142y zwr\u00f3cone do siebie, o wiele silniejsze by\u0142oby wra\u017cenie, \u017ce si\u0119 wsp\u00f3lnie unosz\u0105 (jak w teatrze przymocowani linami aktorzy udaj\u0105cy olimpijskich bog\u00f3w). G\u0142owy postaci nie wyra\u017caj\u0105 aktywno\u015bci, ale zwieszone na piersi – bezw\u0142ad. Cechy te oddalaj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 okre\u015blenia figur \u201ewisz\u0105cymi\u201d. S\u0142owo to bowiem nie wyklucza aktywno\u015bci ze strony wisz\u0105cego. Mo\u017cna wisie\u0107 na trzepaku, co oznacza, \u017ce si\u0119 celowo utrzymuje poz\u0119. Z drugiej strony nie s\u0105 te postaci obrazem martwoty, przynajmniej takiej, jaka bije od kurczak\u00f3w zawieszonych na hakach sklepie rze\u017aniczym. Maj\u0105 podkurczone nogi. Bezw\u0142ad g\u0142\u00f3w wsp\u00f3\u0142istnieje zatem z jakim\u015b \u015bladem wysi\u0142ku utrzymywania ich w takiej pozycji. Budz\u0105 skojarzenia z embrionami. Nie s\u0105 jednak prezentacj\u0105 ich tr\u00f3jwymiarowego modelu, lecz obrazem udreczonego \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n

Kiedy\u015b zajmowa\u0142y artyst\u0119 og\u00f3lne, uniwersalne rysy bytowania: samotno\u015b\u0107, op\u0142akiwanie, pomoc. Dzi\u015b tematyka, nie mniej powszechna, zawiera silniejszy potencja\u0142 krytyczny wobec rzeczywisto\u015bci: artysta pyta \u2013 dlaczego nie obchodz\u0105 nas dzieci. Uderzaj\u0105ce jest w wyrazie tych postaci przede wszystkim to, \u017ce zosta\u0142y wprowadzone w stan pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem nienaturalny, nie wywiedziony ze sposobu poruszania si\u0119, z jakiegokolwiek zrozumia\u0142ego zachowania si\u0119, przeciwny \u017cyciu. Skojarzenia z embrionami i ich udr\u0119czone pozy staj\u0105 si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em doznania: mimo \u017ce mo\u017cliwo\u015b\u0107 obejrzenia wygl\u0105du cz\u0142owieka przed narodzeniem jest niepor\u00f3wnywalnie wi\u0119ksza dzi\u0119ki coraz doskonalszym, niemal jak rze\u017aby tr\u00f3jwymiarowym zdj\u0119ciom, u wielu nie wzbudza to \u017cadnej empatii. Wyzbyta melancholii, ckliwo\u015bci, upi\u0119kszania \u2013 mocna sztuka.   <\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1]<\/a> Nie ma racji Krzysztof Stanis\u0142awski pisz\u0105c, \u017ce \u201eAmbroziak stara\u0142 si\u0119 wyrze\u017abi\u0107 embriony\u201d.  K. Stanis\u0142awski, Sylwester Ambroziak<\/em>, Oro\u0144sko 2011, s. 158.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Micha\u0142 Haake Figury embrionalne Kto raz zobaczy rze\u017ab\u0119 Sylwestra Ambroziaka, nie pomyli jego tw\u00f3rczo\u015bci z \u017cadn\u0105 inn\u0105. Czy artysta powtarza si\u0119? Tak – tak samo, jak powtarzali si\u0119 ci, kt\u00f3rych dzie\u0142a r\u00f3wnie\u017c bez k\u0142opotu odr\u00f3\u017cniamy od innych utwor\u00f3w artystycznych: Rembrandt, Goya, Rodin, Picasso, Moore \u2026 Czy oznacza to, \u017ce rze\u017aby Ambroziaka s\u0105 produkowane od lat … Czytaj dalej Micha\u0142 Haake Figury embrionalne<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-1995","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1995","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1995"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1995\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1996,"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1995\/revisions\/1996"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1995"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}