{"id":1545,"date":"2018-12-06T19:55:44","date_gmt":"2018-12-06T18:55:44","guid":{"rendered":"http:\/\/sylwester-ambroziak.com\/?page_id=1545"},"modified":"2018-12-06T20:21:25","modified_gmt":"2018-12-06T19:21:25","slug":"michal-haake-inny-w-przystani-sztuki","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/michal-haake-inny-w-przystani-sztuki\/","title":{"rendered":"Micha\u0142 Haake Inny w \u201ePrzystani sztuki\u201d."},"content":{"rendered":"

Micha\u0142 Haake<\/strong><\/p>\n

Inny w \u201ePrzystani sztuki\u201d.<\/strong><\/p>\n

Co \u0142\u0105czy tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Alberto Giacomettiego, Henry\u2019ego Moore\u2019a, Igora Mitoraja i Sylwestra Ambroziaka, przy nieb\u0142ahych r\u00f3\u017cnicach mi\u0119dzy ich rze\u017abami? Wszyscy wypracowali daj\u0105cy si\u0119 bez trudu rozpozna\u0107 typ figury: pierwszy \u2013cienk\u0105 jak tyczka i d\u0142ugich jak patyki nogach, drugi \u2013 ob\u0142\u0105 i \u201edziuraw\u0105\u201d jak rw\u0105ce si\u0119 ciasto, trzeci \u2013 stylizowan\u0105 na antyczny destrukt, niekiedy o\u017cywion\u0105 mechanistycznymi aplikacjami. Charakterystyczne s\u0105 tak\u017ce humanoidalne kreatury o dziwacznych g\u0142owach rze\u017abione przez Ambroziaka. Zarazem jest oczywistym, \u017ce to nie wymy\u015blenie kolejnego bohatera o specyficznym wygl\u0105dzie zas\u0142uguje na zainteresowanie, bo takich wsp\u00f3\u0142czesna kultura wizualna jest pe\u0142na. Godne uwagi s\u0105 jedynie relacje wykreowanych przez artyst\u0119 postaci do sztuki i do nas samych.<\/p>\n

Kiedy w 2008 roku w Parku So\u0142ackim w Poznaniu stan\u0119\u0142a rze\u017aba Ambroziaka \u201eDwie kobiety\u201d, niekt\u00f3rzy protestowali przeciw umieszczeniu w przestrzeni publicznej wizerunk\u00f3w ludzi ze zwierz\u0119cymi g\u0142owami. Uznano, by\u0107 mo\u017ce kieruj\u0105c si\u0119 tytu\u0142em, \u017ce przedstawia ludzi. Podobnie post\u0105pili ci, kt\u00f3rzy bronili rze\u017aby widz\u0105c w niej g\u0142os zabrany w sprawie legalizacji zwi\u0105zk\u00f3w homoseksualnych. Cho\u0107 skrajnie odmienne, s\u0105 obie opinie przejawem tej samej sk\u0142onno\u015bci umys\u0142owej: do przechodzenia nadwizualno\u015bci\u0105rze\u017ab, by jak najszybciej zwi\u0105za\u0107 je z po\u017c\u0105danym znaczeniem. Przejawia si\u0119 to w pospiesznym zaklasyfikowaniu postaci: czy to jako \u201ecz\u0142eko-zwierz\u0105t\u201d, czy to jako \u201eludzi\u201d. Abstrahowanie od ca\u0142o\u015bciowego ukszta\u0142towania figur polega za\u015b na tym, \u017ce w jednym przypadku uwaga skupia si\u0119 na rzekomo zwierz\u0119cych g\u0142owach, za\u015b w drugim \u2013 ich odmienno\u015b\u0107 od ludzkich rys\u00f3w jest ignorowana. W konsekwencji znaczenie nie zostaje wywiedzione z dzie\u0142a, lecz mu narzucone z g\u00f3ry.<\/p>\n

Prze\u015bledzenie dotychczasowych interpretacji Ambroziakowych figur pokazuje, \u017ce zawsze wtedy, kiedy analiz\u0119 ich wizualno\u015bci zast\u0119puje d\u0105\u017cenie do znalezienia dla nich poj\u0119ciowego ekwiwalentu, zostaj\u0105 im z g\u00f3ry przypisane okre\u015blone cechy. Gdy widzi si\u0119 w nich \u201ecz\u0142eko-zwierz\u0119ta\u201d, to uchodz\u0105 za reprezentacj\u0119 \u201edwoistej natury\u201d, uznane za przedstawienia ludzi, zostaj\u0105 wyposa\u017cone w ludzkie emocje, a je\u015bli rozpoznaje si\u0119 w nich \u201eistoty pierwotne\u201d lub \u201enowych ludzi\u201d, to nieuchronnie staj\u0105 si\u0119 znakami d\u0105\u017cno\u015bci uniwersalnych. Kwalifikowanie figur jest form\u0105 oswajania i przes\u0142aniania ich osobliwo\u015bci. A przecie\u017c, mimo i\u017c maj\u0105 wyprostowan\u0105 postaw\u0119, proporcje i wiele cech ludzkiej anatomii, nie przedstawiaj\u0105 ludzi takich jak my. Zarazem nie ukazuj\u0105 jakiego\u015b innego od ludzi rodzaju zwierz\u0105t. Bo cho\u0107 nie maj\u0105 g\u0142\u00f3w ludzkich, nie s\u0105 te\u017c ma\u0142pami[1]<\/a>.Przy czym nie reprezentuj\u0105 jakie\u015b obcej cywilizacji. Nie maj\u0105 lepiej czy gorzej rozwini\u0119tych umiej\u0119tno\u015bci od nas. Nie robi\u0105 niczego, czego by\u015bmy nie rozumieli. Pozostaj\u0105 kim\u015b bardzo nam bliskim \u2013 kobiet\u0105, ch\u0142opcem, dzieckiem – ale zarazem odr\u0119bnymi od nas istotami[2]<\/a>. Nasuwa si\u0119 analogia tej zale\u017cno\u015bci do relacji mi\u0119dzy homo sapiens<\/em> a innymi gatunkami ludzi. Tyle tylko, \u017ce charakterystyczne dla tych postaci g\u0142owy-maski nie pozwalaj\u0105 uzna\u0107 gest\u00f3w i p\u00f3z za wyraz emocji p\u0142yn\u0105cych z wn\u0119trza, co czyni takie analogie nieadekwatnymi. Ten niebywa\u0142y stan niedefiniowalno\u015bci Ambroziakowych figur le\u017cy u podstaw kreowanych przez nie znacze\u0144 i sens\u00f3w. Jak do tego dochodzi?<\/p>\n

Wczesne dzie\u0142a Ambroziaka nawi\u0105zywa\u0142y do historii biblijnych: Adam i Ewa<\/em> (1987), Dawid i Goliat<\/em> (1988), Pieta <\/em>(1988), Kuszenie \u015bw. Antoniego<\/em> (1988\/89), Ofiara Izaaka <\/em>(1989), \u015bw. Szczepan <\/em>(1990), Dobry pasterz<\/em> (1990), Syn marnotrawny <\/em>(1992), Kain i Abel <\/em>(1994). Wszelako, cho\u0107 figury przedstawiaj\u0105 biblijnych bohater\u00f3w, prezentuj\u0105 si\u0119 w stosunku do nich jednocze\u015bnie jako \u201einne\u201d, poniewa\u017c tamci, cho\u0107 nie znamy ich rzeczywistych rys\u00f3w, na pewno nie mogli tak wygl\u0105da\u0107. \u201eInno\u015b\u0107\u201d figur jest \u015brodkiem budowania dystansu wobec odczytywania scen jako ilustracji tekstu. Figury wykonuj\u0105 w\u0142asne gesty. Nie oznacza to jednak, \u017ce dzie\u0142a abstrahuj\u0105 od sensu biblijnych wydarze\u0144. Przyk\u0142adowo, \u201eKuszenie \u015bw. Antoniego\u201d ukazuje tyle\u017c pr\u00f3b\u0119 odci\u0119cia si\u0119 tytu\u0142owej postaci od kusicielki, co przyzwolenie na jej poczynania. M\u00f3wi wi\u0119c o najg\u0142\u0119bszym wymiarze kuszenia, kt\u00f3re jest mo\u017cliwe w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce odwo\u0142uje si\u0119 do realnych sk\u0142onno\u015bci kuszonej osoby[3]<\/a>.Zarazem figura \u201einnego\u201d ukazuje t\u0119 relacj\u0119 w wymiarze wykraczaj\u0105cym poza doznanie konkretnej historycznej postaci. I tak ju\u017c pozostanie<\/p>\n

: Ambroziakowa figura \u201einnego\u201d b\u0119dzie znakiem sensu bardziej og\u00f3lnego, co tw\u00f3rczo\u015b\u0107 artysty uzmys\u0142awia w ca\u0142ej swojej rozci\u0105g\u0142o\u015bci, a\u017c po dzie\u0142a najnowsze, pokazywane w pozna\u0144skiej \u201ePrzystani sztuki\u201d w 2018 roku, niezale\u017cnie od reprezentowanego przez nie medium, a wi\u0119c zar\u00f3wno rze\u017abiarskie, rysunkowe, jak i filmowe[4]<\/a>.<\/p>\n

Chocia\u017c w II po\u0142owie lat 90-tych Ambroziak nie odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 ju\u017c bezpo\u015brednio do narracji biblijnych[5]<\/a>, to g\u0142\u00f3wnym zadaniem w jego tw\u00f3rczo\u015bci pozosta\u0142a kreacja wzajemnego stosunku dw\u00f3ch postaci. Artysta wyszukiwa\u0142 pozy i gesty, kt\u00f3re mia\u0142y szans\u0119 wyrazi\u0107 siln\u0105 mi\u0119dzy osobow\u0105 interakcj\u0119 :m\u0119\u017cczyzna niesie kobiet\u0119 na r\u0119kach albo na plecach, siedz\u0105ca posta\u0107 pochyla si\u0119 nad le\u017c\u0105c\u0105, postaci obejmuj\u0105 si\u0119, \u0142\u0105cz\u0105 w ta\u0144cu, kul\u0105 si\u0119 le\u017c\u0105c obok siebie na ziemi. Zamyka ten etap poszukiwa\u0144 praca \u201eDwie kobiety\u201d z 2008 roku z Parku So\u0142ackiego w Poznaniu. Wszystkie te \u201enieludzkie\u201d figury, poprzez swoje dobrze nam znane zachowania, buduj\u0105 u widz\u00f3w poczucie wsp\u00f3lnoty z \u201einnymi\u201d[6]<\/a>.<\/p>\n

Od tego czasu Ambroziak ukazuje postaci nie tyle podczas wykonywania czynno\u015bci, co w pewnych osobliwych stanach. \u201eLaleczki\u201d stoj\u0105 na g\u0142owach, na sztywnych, szeroko rozstawionych nogach z r\u0119koma opuszczonymi wzd\u0142u\u017c tu\u0142owia, \u201eNiewini\u0105tka\u201d le\u017c\u0105 na plecach, siedz\u0105, kucaj\u0105- s\u0105, ale raczej nie powiemy o nich, \u017ce zachowuj\u0105 si\u0119. Artysta odchodzi od wyra\u017cania sensu figur poprzez gestykulacj\u0119. Zarazem jego sztuka staje si\u0119 o wiele bardziej mroczna. Witalno\u015b\u0107 postaci ulega wyra\u017anemu st\u0142umieniu. Pozy cechuje dojmuj\u0105ca, nieobecna we wcze\u015bniejszych rze\u017abach sztywno\u015b\u0107. Co wi\u0119cej, mimo \u017ce usytuowane obok siebie, nie zdradzaj\u0105 \u017cadnej wzajemno\u015bci. Przy czym, cho\u0107 nie wykonuj\u0105 gest\u00f3w, ich r\u0119ce nie s\u0105 bez\u0142adne, lecz przyjmuj\u0105 bardzo konkretne u\u0142o\u017cenie. R\u0119ce \u201eLaleczek\u201d s\u0105 nieznacznie wysuni\u0119te lub odchylone do ty\u0142u, le\u017c\u0105ce \u201eNiewini\u0105tka\u201d maj\u0105 je roz\u0142o\u017cone szeroko na boki.  Przypominaj\u0105 zabawki s\u0105siaduj\u0105ce ze sob\u0105 na sklepowej p\u00f3\u0142ce, kt\u00f3re oczekuj\u0105 na ich uchwycenie za r\u0119k\u0119 czy g\u0142ow\u0119. \u201eGesty\u201d nie wyra\u017caj\u0105 ju\u017c aktywno\u015bci, lecz dyspozycyjno\u015b\u0107 i podatno\u015b\u0107 na u\u017cycie[7]<\/a>. Materialnym wyrazem uprzedmiotawiania figur jest si\u0119gni\u0119cie przez artyst\u0119 po \u017cywice epoksydowe i silikon \u2013 \u201emi\u0119kki, cielesny, seksualny. Ale przede wszystkim \u2026 sztuczny\u201d[8]<\/a>. Ambroziak rozpoczyna intensywnie eksplorowa\u0107 temat przedmiotowego podej\u015bcia do \u201einnego\u201d. Przy tym coraz cz\u0119\u015bciej tworzy grupy z\u0142o\u017cone z kilku lub kilkunastu rze\u017ab. \u201eRozmno\u017cenie\u201d figur jest \u015brodkiem, kt\u00f3ry przez kontrast podkre\u015bla brak mi\u0119dzy nimi jakichkolwiek relacji.<\/p>\n

Na wystawie w \u201ePrzystani sztuki\u201d pot\u0119\u017cne, trzymetrowe \u201eLaleczki\u201d wpisane zosta\u0142y w dodatkowy kontekst. Ustawione na skraju ekspozycji, ty\u0142em do widz\u00f3w wchodz\u0105cych na plac, pe\u0142ni\u0105 funkcj\u0119 analogiczn\u0105 do tej, kt\u00f3r\u0105 od dawna powierzano tzw. Ruckenfiguren<\/em> w malarstwie europejskim. Wprowadzono je po to, aby ogl\u0105dane od plec\u00f3w po\u015bredniczy\u0142y mi\u0119dzy widzem a g\u0142\u0119bi\u0105 i centrum przedstawienia, intensywnie si\u0119 w nie wpatruj\u0105c, a czasem wprost wskazuj\u0105c na nie. Ambroziakowe \u201eLaleczki\u201d stoj\u0105 jednak usztywnione z r\u0119kami jakby skr\u0119powanymi, schowanymi za plecami. Malarskie Ruckenfiguren<\/em>tworz\u0105 z widzem wsp\u00f3lnot\u0119 obserwuj\u0105cych. \u201eLaleczki\u201d natomiast, kt\u00f3re widz obchodzi, s\u0105 przedmiotami ogl\u0105du \u2013 przedmiotami, kt\u00f3re mo\u017cna min\u0105\u0107 i pozostawi\u0107 z ty\u0142u, oddalone, na marginesie.<\/p>\n

Temat uprzedmiotowienia \u201einnego\u201d osi\u0105ga jeszcze silniejszy wyraz w pracach \u201eOpuszczone\u201d z lat 2010-2011.Figury z tej serii b\u0105d\u017a le\u017c\u0105 na plecach z uniesionymi nogami, b\u0105d\u017a w parach wisz\u0105 na linach zespolone plecami, z opuszczonymi g\u0142owami i podkurczonymi nogami, b\u0105d\u017a to \u2013 i te zosta\u0142y pokazane w \u201ePrzystani sztuki\u201d -kl\u0119cz\u0105 odwr\u00f3cone od siebie, jednocze\u015bnie zro\u015bni\u0119te odchylonymi do ty\u0142u g\u0142owami. Wszystkie \u201eOpuszczone\u201d znajduj\u0105 si\u0119 w pozach, kt\u00f3re nie odpowiadaj\u0105 \u017cadnemu znanemu sposobowi poruszania si\u0119, kt\u00f3re zosta\u0142y im narzucone, i w kt\u00f3rych zmuszone s\u0105 trwa\u0107 mimo ich nienaturalno\u015bci. \u201eOpuszczone\u201d maj\u0105 wielkie g\u0142owy i nie maj\u0105 oczu, wzgl\u0119dnie jedynie ich zal\u0105\u017cki. Mog\u0105 budzi\u0107 skojarzenia z embrionami, ale ich nie przedstawiaj\u0105, poniewa\u017c maj\u0105 na to zbyt d\u0142ugie ko\u0144czyny[9]<\/a>. Artysta po raz kolejny umkn\u0105\u0142 mo\u017cliwo\u015bci \u201eprzyszpilenia\u201d swych postaci nazw\u0105. \u201eOpuszczone\u201d to rze\u017aby, kt\u00f3re budz\u0105 z embrionami skojarzenia, ale zarazem s\u0105 ukszta\u0142towane analogicznie do innych Ambroziakowych figur. Unaoczniaj\u0105 w ten spos\u00f3b arcydzielnie, \u017ce nie ma istotowej r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy embrionem a narodzonym, bardziej rozwini\u0119tym stadium \u017cycia. Ich bolesny wymiar wynika z uniewa\u017cnienia jakiegokolwiek zwi\u0105zku mi\u0119dzy ich poz\u0105 a wol\u0105. Brak oczu, w kt\u00f3rych od staro\u017cytno\u015bci widziano odblask ducha, zamienia figur\u0119 w powierzchni\u0119 \u2013 niemal w skorup\u0119. Obcowanie z \u201eOpuszczonymi\u201d sprzyja rozpoznaniu, \u017ce zgoda na udr\u0119czenie istoty przed jej narodzeniem skutkuje przyzwoleniem na jej udr\u0119czenie po nim \u2013 przyzwolenie wynikaj\u0105ce z nieuszanowania istotowej \u201einno\u015bci\u201d, kt\u00f3ra przeciwstawia si\u0119 temu, aby innego uznawa\u0107 za w\u0142asno\u015b\u0107[10]<\/a>. Pot\u0119\u017cne \u201eOpuszczone\u201d, kt\u00f3re w \u201ePrzystani sztuki zosta\u0142y wystawione pod go\u0142ym niebem, zyskuj\u0105 dodatkowo pomnikowy wymiar. Staj\u0105 si\u0119 mo\u017ce jednym z ciekawszych pomnik\u00f3w udr\u0119ki, stymuluj\u0105cych pami\u0119\u0107 o tych, kt\u00f3rych ju\u017c nie ma. Zasadno\u015b\u0107 tej konkluzji potwierdzaj\u0105 po\u015bwi\u0119cone tematowi aborcji filmy \u201ePok\u00f3j\u201d (2010) i \u201e\u0141\u0105ka\u201d (2012)[11]<\/a>.<\/p>\n

Inn\u0105 form\u0119 artystyczn\u0105 temat \u201eopuszczonych\u201d znalaz\u0142 w pracach wielofiguralnych, realizowanych przez artyst\u0119 od kilku lat w przestrzeni publicznej, kt\u00f3rych bohaterem zbiorowym s\u0105 niewysokie figury dzieci\u0119ce. Je\u015bli \u201eLaleczki\u201d ukazywa\u0142y brak wzajemnych relacji, to tutaj figury \u0142\u0105czy wsp\u00f3lne uwik\u0142anie w okre\u015blon\u0105 sytuacj\u0119. Przy czym, o ile w przypadku s\u0142awnych zespo\u0142\u00f3w rze\u017abiarskich, takich jak terakotowe pos\u0105gi chi\u0144skich wojownik\u00f3w z grobowca cesarza QinShi (210 p.n.e, ok. 8 tys. rze\u017ab) czy \u201eNierozpoznani\u201d Magdaleny Abakanowicz z pozna\u0144skiej Cytadeli (2001-2002, praca z\u0142o\u017cona z 112 rze\u017ab), \u015brodkiem oddzia\u0142ywania jest masa anonimowych figur, o tyle w dzie\u0142ach Ambroziaka sytuacja jest zdefiniowana przez podzia\u0142 zbiorowo\u015bci. Najwcze\u015bniejszym tego przyk\u0142adem jest \u201eOgr\u00f3d niewini\u0105tek\u201d z 2015 r., znajduj\u0105cy si\u0119 w Katowicach-Szopienicach przed Browarem Mokrskich.\u201eNiewini\u0105tka\u201d zosta\u0142y umieszczone po obu stronach ogrodzenia poesji. Rze\u017aba nie jest wyizolowana w przestrzeni, jak to si\u0119 dzieje w przypadku tradycyjnych pomnik\u00f3w[12]<\/a>. Postrzega si\u0119 dzie\u0142o nieod\u0142\u0105cznie wraz z ogrodzeniem, a wi\u0119c jako podporz\u0105dkowane otoczeniu. W rze\u017abie architektonicznej artysta szuka dla figury odpowiedniego miejsca: w niszy, w arkadzie, w zwie\u0144czeniu, kt\u00f3re pozwala j\u0105 wyodr\u0119bni\u0107. Tutaj element architektoniczny, czyli parkan, dzieli rze\u017ab\u0119, co \u015bci\u015ble \u0142\u0105czy si\u0119 z tematem. Praca Ambroziaka m\u00f3wi o istotach, kt\u00f3rym odmawia si\u0119 odr\u0119bnego miejsca, szanuj\u0105cego ich inno\u015b\u0107, i kt\u00f3re s\u0105 wobec tego bezsilne[13]<\/a>.<\/p>\n

Wariantem tej sytuacji jest praca \u201ePiaskownica\u201d.  Pokazywana w 2016 roku w \u0141odzi, zyska\u0142a w \u201ePrzystani sztuki\u201d bardziej monumentalny charakter. \u015arodkiem podzia\u0142u w niej zastosowanym jest metalowa klatka, w kt\u00f3rej zosta\u0142o umieszczonych kilkoro spo\u015br\u00f3d ponad dwudziestu dzieci\u0119cych figur znajduj\u0105cych si\u0119 na placu. Nie spos\u00f3b nie wspomnie\u0107 o klatkach w tw\u00f3rczo\u015bci Alberto Giacomettiego i Louis Bourgeois, w kt\u00f3rych r\u00f3wnie\u017c znalaz\u0142y si\u0119 rze\u017aby figuralne[14]<\/a>.Z tym, \u017ce w przypadku \u201ePiaskownicy\u201d znaczenie wy\u0142ania si\u0119 z opozycji mi\u0119dzy figurami siedz\u0105cymi w klatce a figurami znajduj\u0105cymi si\u0119 poza ni\u0105, w przestrzeni widza. Wzajemne przeciwie\u0144stwo tworz\u0105 uporz\u0105dkowanie dzieci w piaskownicy i ich chaotyczne ustawienie poza klatk\u0105. Ogrodzone postaci zosta\u0142y tak\u017ce przeciwstawione figurom dzieci, kt\u00f3re bez skr\u0119powania wspi\u0119\u0142y si\u0119 lub w\u0142a\u015bnie wspinaj\u0105 si\u0119 na \u015bciany budynk\u00f3w otaczaj\u0105cych plac. Uporz\u0105dkowanie dzieci w piaskownicy jest wymownie dookre\u015blone przez wie\u0144cz\u0105cy klatk\u0119 drut kolczasty. Tworzy on ambiwalencj\u0119 mi\u0119dzy ochron\u0105 a zniewoleniem. W konsekwencji, postaci na \u015bcianach otaczaj\u0105cych plac budynk\u00f3w m\u00f3wi\u0105 zar\u00f3wno o radosnej, nieskr\u0119powanej swobodzie ruchu, jak i o ucieczce. \u201ePiaskownica\u201d wizualizuje stosunek do dzieci, w kt\u00f3rym chronienie i zniewalanie trac\u0105 swoj\u0105 biegunow\u0105 opozycyjno\u015b\u0107 i staj\u0105 si\u0119 nieodr\u00f3\u017cnialne. \u0179r\u00f3d\u0142em tego stanu jest zapomnienie o \u201einno\u015bci\u201d dziecka i postrzeganie go jako w\u0142asno\u015bci, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna swobodnie dysponowa\u0107. Tej problematyce artysta po\u015bwi\u0119ci\u0142 tak\u017ce sw\u00f3j najnowszy film \u201eSen\u201d (2018).<\/p>\n

Przeciwwag\u0105 dla tego obrazu udr\u0119ki sta\u0142a si\u0119 w \u201ePrzystani sztuki \u201efigura dziecka stoj\u0105ca na wielkiej rze\u017abiarskiej czaszce ludzkiej, jednej z dw\u00f3ch obecnych na wystawie. Wszelako identyfikacja tych rze\u017ab jako czaszek jeszcze nie zdaje sprawy z ich artystycznego wymiaru. Ich znacznie wy\u0142ania si\u0119 z dialogu z tradycj\u0105 rze\u017abiarsk\u0105, kt\u00f3r\u0105 wsp\u00f3\u0142tworz\u0105 zar\u00f3wno ogromne g\u0142owy pozosta\u0142e po egipskich i rzymskich pos\u0105gach, jak i monumentalne, inspirowane antykiem rze\u017abiarskie oblicza autorstwa Igora Mitoraja. W Poznaniu o to skojarzenie nie b\u0119dzie trudno, poniewa\u017c takie dzie\u0142o Mitoraja zdobi galeri\u0119 handlow\u0105 Stary Browar. Mia\u0142em przyjemno\u015b\u0107 ogl\u0105da\u0107 je razem z Ambroziakiem. Artysta obserwowa\u0142 rze\u017ab\u0119 w skupieniu i z szacunkiem, przy okazji obja\u015bniaj\u0105c mi spos\u00f3b jej wykonania. W uwadze, kt\u00f3r\u0105 po\u015bwi\u0119ci\u0142 dzie\u0142u Mitoraja, przejawia si\u0119 wszelako nie tylko uznanie dla technicznej sprawno\u015bci rodaka, lecz tak\u017ce dzielona z nim atencja dla rze\u017aby staro\u017cytnej. Kunszt w ukszta\u0142towaniu cia\u0142a ludzkiego, osi\u0105gni\u0119ty przez staro\u017cytnych mistrz\u00f3w, nie pozostawia oboj\u0119tnym \u017cadnego z artyst\u00f3w trudni\u0105cych si\u0119 rze\u017ab\u0105. Figury greckich kuros\u00f3w i rzymskie popiersia by\u0142y istotnym odniesieniem m.in. dla rze\u017ab Georga Baselitza, wybitnego przedstawiciela Nowej Ekspresji. Ambroziak w pocz\u0105tkach swojej tw\u00f3rczo\u015bci nie pozostawa\u0142 oboj\u0119tny na ten nurt. P\u0142yn\u0105ca stamt\u0105d inspiracja by\u0107 mo\u017ce nawet w jaki\u015b spos\u00f3b zapo\u015bredniczy\u0142a lektur\u0119 antycznej spu\u015bcizny. Jednak Ambroziak na pewno nie podziela\u0142 lekcewa\u017c\u0105cego stosunku nowych ekspresjonist\u00f3w do tradycyjnego warsztatu rze\u017abiarskiego, czemu \u015blepo uleg\u0142 m.in. Grzegorz Klaman. Nie zamieni\u0142 d\u0142uta na pi\u0142\u0119 wzorem Baselitza. Nie powinien nas myli\u0107 brak wyg\u0142adzenia powierzchni rze\u017ab Ambroziaka. Zar\u00f3wno jego figury z I po\u0142owy lat 90-tych, jak i ostatnie prace za\u015bwiadczaj\u0105, \u017ce artysta nie odrzuci\u0142 \u201eakademickiego\u201d modelunku postaci, lecz nasyci\u0142 go ekspresj\u0105. Zarazem nie poszed\u0142 drog\u0105 Mitoraja. Uznanie dla jego sztuki jest bowiem r\u00f3wnoznaczne z u\u015bwiadomieniem sobie, \u017ce jedna ze \u015bcie\u017cek dialogu ze sztuk\u0105 antyczn\u0105 wydaje si\u0119 wyczerpana. Taka \u015bwiadomo\u015b\u0107 sprzyja szukaniu w\u0142asnego sposobu odniesienia si\u0119 do tej samej tradycji rze\u017abiarskiej. Swoj\u0105 odr\u0119bno\u015b\u0107 od Mitoraja Ambroziak zarysowuje bardzo klarownie. Obliczu pe\u0142nemu harmonii, symbolizuj\u0105cemu ide\u0119 wiecznej sztuki, przeciwstawia symbol przemijalno\u015bci \u017cycia; ponadczasowemu pi\u0119knu \u2013 ponadczasowy wymiar odchodzenia, pi\u0119knu bieli karraryjskiego marmuru \u2013 pi\u0119kno bieli \u015bmierci, \u201einne\u201d pi\u0119kno.<\/p>\n

Na wystawie w \u201ePrzestrzeni sztuki\u201d pi\u0119kno \u015bmierci jest wsp\u00f3\u0142tworzone przez figur\u0119 dziecka stoj\u0105cego na czaszce. Ze spuszczonymi wzd\u0142u\u017c tu\u0142owia r\u0119koma i jako jedyna posta\u0107 na wystawie, kt\u00f3ra wykonuje krok, jawi si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 wersj\u0105 antycznego kurosa (wszystkie kouroi<\/em> r\u00f3wnie\u017c wysuwaj\u0105 do przodu lew\u0105 nog\u0119). Przy tym sytuuje si\u0119 na czaszce niczym tancerka na kuli ze s\u0142ynnego obrazu Pabla Picassa. Wysuni\u0119ta noga zar\u00f3wno ukazuje czynienie kroku, jak i szukanie miejsca oparcia stopy, kt\u00f3re pozwoli utrzyma\u0107 r\u00f3wnowag\u0119. Ta ambiwalencja wydobywa w postaci rys bliski temu, jaki prezentuj\u0105 antyczne kurosy, zawieszone mi\u0119dzy ruchem a trwaniem[15]<\/a>. W rze\u017abie Ambroziaka zar\u00f3wno ruch, jak i trwanie zespolone zosta\u0142y z symbolik\u0105 przemijania. Witalno\u015b\u0107 postaci na czaszce buduje pi\u0119kny obraz niezale\u017cnego, wolnego do\u015bwiadczania najg\u0142\u0119bszych aspekt\u00f3w egzystencji.<\/p>\n

Wystawa w \u201ePrzystani sztuki\u201d uzmys\u0142awia ogromne bogactwo znaczeniowe dokona\u0144 Sylwestra Ambroziaka, konsekwentnie rozwijanych od ponad 30 lat. Jego \u017ar\u00f3d\u0142em jest nieuleganie degrengoladzie, kt\u00f3r\u0105 przynosi dzisiaj, jak to ju\u017c nie raz w historii bywa\u0142o, akademickie \u201eunaukowienie \u201dwytw\u00f3rczo\u015bci wizualneji jej \u015blepe podporz\u0105dkowanie intelektualnym modom. Dzi\u0119ki temu tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Ambroziaka pozostaje otwarta na to, co wa\u017cne – w \u017cyciu i w sztuce.<\/p>\n

 <\/strong><\/p>\n

[1]<\/a> Zauwa\u017calna jest przy tym osobliwa, warta pog\u0142\u0119bionej uwagi, ewolucja g\u0142\u00f3w figur tworzonych przez Ambroziaka: od bardziej zwierz\u0119cych do bardziej ludzkich.<\/p>\n

[2]<\/a> Kontynuuj\u0119 rozwa\u017cania z tekstu: M. Haake, W stron\u0119 antyhumanizmu. Wok\u00f3\u0142 tw\u00f3rczo\u015bci Sylwestra Ambroziaka<\/em> (w:) Sylwester Ambroziak<\/em>, Oro\u0144sko: Centrum Rze\u017aby Wsp\u00f3\u0142czesnej 2005, s 18-25.<\/p>\n

[3]<\/a> Na temat rze\u017ab Ambroziaka o tematyce religijnej por. M. Haake, Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Sylwestra Ambroziaka. Studium z historii rze\u017aby w Polsce po roku 1980<\/em>, (w:) Sylwester Ambroziak<\/em>, red. W. Makowiecki, Pozna\u0144: Galeria Miejska Arsena\u0142 2001, s. 22-24.<\/p>\n

[4]<\/a> O tw\u00f3rczo\u015bci filmowej Ambroziaka pisz\u0119: M. Haake, Filmy Sylwestra Ambroziaka jako \u015bwiadectwo jego artystycznej postawy<\/em> [w:] Sylwester Ambroziak- Odleg\u0142y \u015bwiat<\/em>. Miejska Galeria Sztuki w \u0141odzi, \u0141\u00f3d\u017a 2016, s. 15-20.<\/p>\n

[5]<\/a> Powr\u00f3ci do nich po latach w filmach \u201eBaranek\u201d (2011) i \u201eMesjasz\u201d (2013) zmagaj\u0105c si\u0119 z nowym medium.<\/p>\n

[6]<\/a> Por. M. Haake, Spacer z innym [O pracy Sylwestra Ambroziaka w Parku So\u0142ackim w Poznaniu],<\/em> Oro\u0144sko. Kwartalnik Rze\u017aby, nr 1 (78), 2010, s. 41-42.<\/p>\n

[7]<\/a> Por. M. Haake, Wszyscy jeste\u015bmy lalkami [O pracy \u201eLaleczki\u201d Sylwestra Ambroziaka]<\/em>, \u201eExit\u201d, nr 4, 2011, s. 5987.<\/p>\n

[8]<\/a> Por. interesuj\u0105cy esej o pracy \u201eNiewini\u0105tka\u201d: M. Wicherkiewicz, To, czego po\u017c\u0105dam nie jest poza mn\u0105, lecz we mnie. O erotyzmie w tw\u00f3rczo\u015bci Sylwestra Ambroziaka<\/em> (w:) Niewini\u0105tka. Sylwester Ambroziak<\/em>. Rze\u017aba, Olsztyn: Galeria Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej 2007, s. 3-5.<\/p>\n

[9]<\/a> Nie podzielam opinii Krzysztofa Stanis\u0142awskiego, kt\u00f3ry pisze, \u017ce \u201eAmbroziak stara\u0142 si\u0119 wyrze\u017abi\u0107 embriony\u201d.  K. Stanis\u0142awski, Sylwester Ambroziak<\/em>, Oro\u0144sko 2011, s. 158.<\/p>\n

[10]<\/a> Por. M. Haake, Figury embrionalne<\/em>, Gorz\u00f3w: Miejski O\u015brodek Sztuki 2012, s. 2-8.<\/p>\n

[11]<\/a> Por. Haake, Filmy Sylwestra Ambroziaka \u2026<\/em>, op. cit.<\/p>\n

[12]<\/a> R. Krauss, Rze\u017aba w poszerzonym polu<\/em>, (w:) eadem, Oryginalno\u015b\u0107 awangardy i inne mity modernistyczne<\/em>, prze\u0142. M. Szuba, Gda\u0144sk: s\u0142owo\/obraz terytoria 2011, s. 277; R. Arnheim, Sztuka i percepcja wzrokowa<\/em>, \u0141\u00f3d\u017a: Officyna 2016, s. 396.<\/p>\n

[13]<\/a> M. Haake, Miasto niewini\u0105tek. O nowych rze\u017abach Sylwestra Ambroziaka w przestrzeni miejskiej<\/em>, \u201eArteon\u201dpa\u017adziernik 2015, s. 34-35.<\/p>\n

[14]<\/a> A. Giacometti: \u201eNos\u201d (1947, Zurych, Alberto Giacometti-Stiftung), \u201eUnosz\u0105c\u0105 si\u0119 kula\u201d (1930-31, kolekcja prywatna); L. Bourgeois: m.in. \u201eCell (You Better Grow Up)\u201d (1993, Dallas, The Rachofsky Collection) i wiele innych.<\/p>\n

[15]<\/a> Por. H. Theissing, Die Zeit im Bild<\/em>, Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft 1987, s. 65-71; G. Pochat, Bild-Zeit. Zeitgestalt und Erzaelhstruktur in der bildenden Kunst von den Anfaengen biz zurfruehenNeuzeit<\/em>, Wieden-Kolonia: Boehlau Verlag 1996, s. 86-91.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Micha\u0142 Haake Inny w \u201ePrzystani sztuki\u201d. Co \u0142\u0105czy tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Alberto Giacomettiego, Henry\u2019ego Moore\u2019a, Igora Mitoraja i Sylwestra Ambroziaka, przy nieb\u0142ahych r\u00f3\u017cnicach mi\u0119dzy ich rze\u017abami? Wszyscy wypracowali daj\u0105cy si\u0119 bez trudu rozpozna\u0107 typ figury: pierwszy \u2013cienk\u0105 jak tyczka i d\u0142ugich jak patyki nogach, drugi \u2013 ob\u0142\u0105 i \u201edziuraw\u0105\u201d jak rw\u0105ce si\u0119 ciasto, trzeci \u2013 stylizowan\u0105 na … Czytaj dalej Micha\u0142 Haake Inny w \u201ePrzystani sztuki\u201d.<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-1545","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1545","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1545"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1545\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1556,"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1545\/revisions\/1556"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sylwester-ambroziak.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1545"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}